«Կալեվալա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Գրապահարան-ից
(Ռունա Դ)
(Ռունա Է)
Տող 698. Տող 698.
  
 
Վեյնեմեյնենը մտրակեց ձիուն․ ձին խրխնջալով ճամփա ընկավ ու ծերունի երգասացը հեռացավ Պոխյոլայի մռայլ ու դաժան աշխարհից։
 
Վեյնեմեյնենը մտրակեց ձիուն․ ձին խրխնջալով ճամփա ընկավ ու ծերունի երգասացը հեռացավ Պոխյոլայի մռայլ ու դաժան աշխարհից։
 +
 +
 +
==Ռունա Ը==
 +
 +
 +
Վեյնեմեյնենը Պոխյոլայի գեղեցկուհու համար նավակ է սարքում, բայց կացնով վիրավորում է իր ծունկը
 +
 +
 +
Շտապում է ծերուկ Վեյնեմեյնենը, որ շուտ հասնի ու տեսնի իր հայրենի դաշտերն ու պուրակները, չքնաղ Կալեվալայի մարգագետինները։
 +
 +
Ձին այնպես արագ է սլանում, որ նրա սմբակներից կայծեր են թռչում։
 +
 +
Եվ հանկարծ երգասացը գլխավերևում ինչ֊որ դժվժոց լսեց։ Մոռացել էր նա պառավ Լոուխիի պատվերը․ գլուխը վեր բարձրացրեց և ինչ֊որ տեսավ ― զարմացավ․ անկշտում նայում էր։ Յոթնագույն ծիծանի վրա նստել էր Պոխյոլայի չքնաղ աղջիկը և մանարանի վրա թել էր մանում։ Նրա քնքուշ ձեռքերում, ինչպես թռչնակը, խլվլում էր արծաթյա մաքոքը և մատների արանքից ձգվում էր ոսկյա թելը։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը ձիու սանձը քաշեց․ կանգ առավ և դիմեց գեղեցկուհուն․
 +
 +
«Ո՛վ դու երկնքի և երկրի զարդ․ ձանձրալի՞ չէ մենակ աշխատել այստեղ։ Վար իջիր, նստիր իմ սահնակը, ես քեզ կտանեմ իմ հայրենիքը, դու կլինես իմ տան տիրուհին, մեղրահացեր կթխես, փրփրուն գարեջուր կպատրաստես, զվարթ երգեր կերգես և ուրախ օրեր կանցկացնես Կալեվալայի Հարթավայրերում»։
 +
 +
Գեղեցկուհին այսպես պատասխանեց․
 +
 +
«Ես գնացի դաշտը, ման եկա մինչև իրիկուն․ տեսա ծառի ճյուղին թառած կեռնեխին։ Սիրունիկ թռչունը երգում էր․ հետո տեսա երաշտահավին․ մեկից, ապա մյուսից հարցրի․ «Ասա անուշիկ թռչնակ, ինչպե՞ս է լավ ապրել աշխարհում, մնամ հայրիկիս ու մայրիկիս տա՞նը, թե՛ ամուսնանամ և դառնամ մարդուս հնազանդ կինը»։ Թռչնակն ինձ պատասխանեց․ «Արևը ջերմացնում է, բայց ծնողական սերն ավելի ջերմ է։ Սառնամանիքին երկաթն անգամ կուչ է գալիս, իսկ ամուսնու տանն աղջկա համար նույնն է, ինչ տաք օջախից ընկնես սառնամանիքի մեջ։ Հորական տանն աղջիկը ոնց որ մի քաղցր պտուղ է ծառի վրա, իսկ ամուսնու մոտ՝ ոնց որ շղթայված շուն։ Ստրուկը հազվադեպ է քնքշանքի արժանանում, իսկ կինը երբեք փաղաքշանք չի տեսնի»։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Դատարկ խոսքեր են դրանք։ Չամուսնացած աղջկան միշտ երեխայի տեղ են դնում, իսկ ամուսնացածներին բոլոր հերոսները հարգում են։ Իջիր, իջիր գեղեցկուհի և նստիր սահնակը։ Ես ոչ մեկ փեսացուից վատը չեմ և դյուցազունների շարքում էլ վերջինը չեմ»։
 +
 +
Պոխյոլայի գեղեցկուհին այսպես խոսեց․
 +
 +
«Ես չգիտեմ, թե դու ինչով ես նշանավոր․ քո սխրանքների մասին ոչինչ չեմ լսել։ Այ, եթե մազը կտրես բութ դանակով, այն ժամանակ կհավատամ, որ հերոս ես և կդառնամ քո կինը»։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը շատ չմտածեց․ մորուքից մի մազ պոկեց, գրպանից հանեց դանակը և բութ կողմով մազը մեջտեղից երկու կես արեց։
 +
 +
Իսկ գեղեցկուհին ասաց․
 +
 +
«Ես այնքան ժամանակ չեմ նստի քո սահնակը, մինչև սառույցից ինձ համար միլեր չսարքես, և այնպես սարքես, որ սառույցի ոչ մեկ կտորը չփշրվի»։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը դանակի սուր ծայրով այնպես վարպետությամբ սառույցից միլեր սարքեց, որ ոչ մի կտոր սառույց չփշրվեց։
 +
 +
Իսկ գեղեցկուհին նորից գոհ չէր, ասաց․
 +
 +
«Մազ կտրել կարող է նույնիսկ երեխան, սառույցից միլեր սարքելն էլ մեծ բան չէ։ Ես այն մարդու հետ կամուսնանամ, այն մարդուն հերոս կանվանեմ, ով իմ թեշիկների կտորտանքից ինձ համար նավակ կսարքի։ Եվ նավակն էլ այնպես պիտի ջուրն իջեցնի, որ ոչ ձեռք տա նավակին, ոչ էլ սրունքներով կամ մեջքով հրի նավակը»։
 +
 +
«Այս երկնքի տակ չկա մեկը, որ ինձ նման նավակ սարքի․ դա իսկական իմ գործն է» ― պատասխանեց Վեյնեմեյնենը։
 +
 +
Վերցրեց ջարդված թեշիկների կտորտանքը և սայրասուր քարերի վրա սկսեց տախտակներ պատրաստել։ Աշխատեց մեկ օր, երկու օր։ Աչքերն էլ լավ էին տեսնում, ձեռքերն էլ վարժ էին աշխատում։ Բայց երրորդ օրը կացնի ձայնը հասավ անտառի չար ոգի Հիյսիին։ Զայրացավ Հիյսին և որոշեց հանդուգն մարդուն դաս տալ։
 +
 +
Եվ ահա՛, երբ Վեյնեմեյնենը նորից բարձրացրեց կացինը, որ փայտը տաշի, այդ պահին չար Հիյսին կախարդանք արավ․ կացինը սուր բերանով ամուր կպավ ժայռին, դիպա՛վ և կարծր ժայռից թափով ետ թռավ ու նույն թափով դիպավ Վեյնեմեյնենի սրունքին։
 +
 +
Խորը վերքից հորդ արյուն դուրս ժայթքեց։
 +
 +
«Հիմար, անբան կացին, ― մղկտաց Վեյնեմեյնենը, ― ինչո՞ւ դու ինձ այդպիսի ծանր վերք հասցրիր։ Ինչ է, կարծում էիր, թե վայրի սոճի՞ն ես կտրում, կամ թե ուժդ ուզում ես փորձել առատաճյուղ եղևնո՞ւ վրա, կամ հաստարմատ կեչի՞ն ես ուզում տապալել, երբ այդպես թափով խփեցիր սրունքիս և երակս կտրեցիր»։
 +
 +
Ծերուկը վերքի վրա դրեց և՛ խոտեր, և՛ քարաքոս, և՛ ճահճի մամուռ, բայց աղբյուրի նման հոսող արյունը չի կարողանում դադարեցնել։ Արյունը հա թափվում է հողին, ծաղիկներին և առվի նման հոսում է մարգագետնի միջով։
 +
 +
Ծերունի երգասացը չի հիշում այն խոսքերը, որոնք ամուր վիրակապի նման կապում են վերքը և ինչպես կողպեք փակում են հորդահոս արյան ճամփան։
 +
 +
Մեծ դժվարությամբ Վեյնեմեյնենը ձին լծեց սահնակին և ճամփա ընկավ, որ գտնի այնպիսի մեկին, որն իր իմաստությամբ նրա վերքը բուժի։
 +
 +
Հասավ մի գյուղ․ երեք ճամփա կար։ Ծերուկը գնաց ներքին ճամփով․ հենց առաջին տան դիմաց կանգնեցրեց ձիուն և տնեցոց հարցրեց․
 +
 +
«Այս տանը չկա՞ այնպիսի մեկը, որ բուժի հերոսին, որ դադարեցնի վերքից հոսող արյունը»։
 +
 +
Վառարանի մոտ նստած մի մանկիկ պատասխանեց․
 +
 +
«Այստեղ այդպիսի մարդ չկա․ ուրիշ տեղ հարցրեք, գուցե այնտեղ ձեզ բուժեն»։
 +
 +
Ծերուկը գնաց միջին ճանապարհով․ կանգնեց փողոցի մեջտեղի տան առաջ և լուսամուտից այսպիսի հարցմունք արավ տնեցիներին։
 +
 +
«Այս տանը չկա՞ այնպիսի մարդ, որ իմ վերքը բուժի, որ մեղմացնի իմ ցավերը»։
 +
 +
Վառարանի մոտ նստած պառավ կինը պատասխանեց․
 +
 +
«Այստեղ այդպիսի մարդ չկա․ մյուս փողոցը գնա, գուցե այնտեղ քեզ բուժող գտնես»։
 +
 +
Ծերուկը ձին քշեց վերին ճանապարհով․ կանգնեց ամենավերջին տան առաջ․ հարցրեց․
 +
 +
«Այս տանը չկա՞ այնպիսի մարդ, որ դադարեցնի արյան հեղեղը, որ սանձահարի չար երկաթը»։
 +
 +
Ապիտակամորուս մի ծերունի պատասխանեց․
 +
 +
«Իմաստուն խոսքով կարելի է ջրվեժի հոսանքն էլ դադարեցնել, վարար գետերի ընթացքն էլ սանձահարել։ Ներս արի, ով դու հերոս, ես քեզ կօգնեմ»։
 +
 +
 +
==Ռունա Թ==
 +
 +
Թե ինչպես է առաջացել երկաթը․ բալասան երկաթի առաջացրած վերքի դեմ
 +
 +
 +
Իջավ սահնակից Վեյնեմեյնենը և առանց որևէ մեկի օգնության մտավ ծերունու տունը։
 +
 +
Ծերունին իր փոքրիկ տղային պատվիրեց, որ մի ոսկե թաս բերի։ Եվ երբ տղան թասը բերեց ու դրեց Վեյնեմեյնենի առաջ, դյուցազնի արյունը բերնեբերան լցվեց թասի մեջ ու սկսեց պռունկներից թափվել․ բերին յոթը տակառներ․ դրանց մեջ էլ չտեղավորվեց հերոսի վերքից հոսող արյունը։
 +
 +
Ծերուկը դիմեց Վեյնեմեյնենին․
 +
 +
«Ասա՛, տեսնեմ, ի՞նչ մարդ ես դու, որ դյուցազուններին ես ընկերություն արել։ Գիտեմ, դյուցազն ես, որ այսքան առատ արյուն հոսեց քո վերքից, հիմի էլ հոսում է հողի վրա։ Եթե իմանայի, թե ինչպես է ստեղծվել երկաթը, ինչպես է առաջացել պողպատը, ես կզսպեի նրա չար բնույթը և կդադարեցնեի ծնկից հոսող արյունը»։
 +
 +
«Ես գիտեմ, ― պատասխանեց Վեյնեմեյնենը, ― թե ինչպես է առաջացել պողպատն ու երկաթը։ Երկնային հաստիչ Ուկկո Աստվածը երկնքի և ջրի սահմանը գծեց, հետո ջուրն ու ցամաքը զատեց իրարից։ Բայց դեռ երկաթ չկար երկրի վրա։ Եվ ահա՛ Ուկկո Աստվածը ձեռքերը շփեց իրար, հետո ձախը՝ ձախ ծնկան վրա շփեց․ ծնվեցին երեք աղջիկներ․ աղջիկներն ամպերի վրայով իջան երկրի վրա․ նրանց ստինքները լինքն էին կաթով, և կաթը նրանց պտուկներից առատորեն թափվում էր հողի, ճահիճների և ջրերի վրա։
 +
 +
Առաջնեկ աղջկա կրծքից սև կաթ էր թափվում, միջնեկի կրծքից սպիտակ կաթ, իսկ ամենափոքրի կրծքից կարմիր կաթ էր թափվում։
 +
 +
Սև կաթից փափուկ մետաղ ստեղծվեց, իսկ այնտեղ, ուր ճերմակ կաթն էր թափվում, պողպատ ստեղծվեց, կարմիր կաթի կաթիլներից էլ ամուր երկաթ գոյացավ։
 +
 +
Այս էլ ասեմ․ օդը՝ աշխարհի վրա գոյություն ունեցող ամեն ինչի մայրն է։ Նա ունի երեք տղա։ Անդրանիկ որդու անունն է ջուր։ Կրտսեր որդու անունն է երկաթ։ Միջնեկինը՝ ջեռ կրակ։
 +
 +
Եվ այս եղբայրները հաշտ չեն։ Կրակ եղբայրը միշտ բորբոքուն է․ ուզում է լափել երկաթ եղբորը։ Դրա համար էլ երկաթը փախչում է եղբորից, որ ազատվի նրա անհագուրդ երախից, փախչում է հեռու֊հեռու, մտնում է լեռների խորքը, թաքնվում գետնի տակ, ճահիճների մեջ, անտառների արահետներում, ուր գայլերն ու արջերն են ապրում։
 +
 +
Եվ ահա՛ ծնվեց Իլմարինենը։ Այդ հերոսը ծնվեց մութ գիշերին ածուխի հանքում։ Նա մեկ ձեռքում մուրճ ուներ, մյուսում՝ ունելի։ Մի հարմար տեղ նա դարբնոց սարքեց, քուրան դրեց մեջտեղը, կողքին էլ փուքս։ Հետո արջերի և գայլերի հետքերով գնաց, գտավ երկաթը և այսպես խոսեց․
 +
 +
«Ո՛հ, խեղճ երկաթ, դու շատ խորն ես թաքնվել։ Ես քեզ դարբնոց կտանեմ, որտեղ, բոցերի մեջ խարկվելով, կուժեղանաս, տղամարդկանց ձեռքին սուր կլինես, կանանց համար էլ ապարանջան»։
 +
 +
Նույն գիշերն էլ Իլմարինենը երկաթը դարբնոց բերեց, դրեց քուրայի մեջ և փուքսը գործի դրեց։
 +
 +
Երկաթը ձայն տվեց․
 +
 +
«Օ՛, դարբին Իլմարինեն, հանիր ինձ քուրայից․ այստեղ կրակն ու բոցը ինձ կհոշոտեն֊կոչնչացնեն»։
 +
 +
Այսպես պատասխանեց Իլմարինենը․
 +
 +
«Թե քեզ քուրայից հանեմ, դու շատ անողորմ կլինես, եղբորդ ծանր վերք կհասցնես, կտոր֊կտոր կանես»։
 +
 +
Այն ժամանակ երկաթը դարբնին և քուրային, մուրճին ու սալին երդում տվեց․
 +
 +
«Անտառում շատ փայտ կա, որ կտրեմ, կարող եմ քարն էլ փշրել, բայց եղբորս ձեռք չեմ տա, մորս որդուն չեմ վնասի։ Եթե ես մարդկանց մոտ գնամ, նրանց կօգնեմ, օգտակար գործիք կդառնամ․ դա ավելի լավ է, քան եղբորը վերք հասցնելը»։
 +
 +
Իլմարինենը երկաթից կացին, խոփ, փոցխ, նիզակ և ամեն տեսակ գործիքներ էր կոփում․ բայց երկաթը դեռ նրա ուզածի նման ամուր չէ։
 +
 +
Եվ ահա՛ դարբինը տեսավ, որ մի մեղու է թռչկոտում դարբնոցի մոտով․ ասաց․
 +
 +
«Թռիր, մեղու, գնա այնտեղ, ուր շատ ծաղիկներ կան և յոթը ծաղիկներից մեղր հավաքիր ու թևերիդ վրա բեր ինձ, որ մեղրը խառնեմ երկաթին, ամուր պողպատ ստանամ և երկաթն է՛լ ավելի ամուր  դարձնեմ»։
 +
 +
Մեղուն, այն ձիաբոռը, գնաց չար Հիյսիի անտառը, բայց ծաղիկներից մեղր չհավաքեց, այլ գնաց օձերի բույնը և խորամանկ օձի սև թույնը բերեց։
 +
 +
Իսկ Իլմարինենը մտածում էր, որ այդ մեղուն անպայման կերթա և փեթակներից ընտիր մեղրը կհավաքի կբերի։ Եվ երբ մեղուն վերադարձավ, ճարտար դաբինն ասաց․
 +
 +
«Ուրախ եմ, որ ինձ համար բերել ես անուշ մեղր՝ հավաքված բուրումնավետ ծաղիկներից։ Ես պողպատ և ամուր երկաթ կկոփեմ, որ մարդիկ դրանցով բարի գործեր անեն»։
 +
 +
Քուրայից հանելով պողպատն ու երկաթը, դարբինը դրանք թաթախեց ձիաբոռի բերած թանձր հեղուկի մեջ։
 +
 +
Դարբնոցից դուրս գալով պողպատը, (ինչպես նաև երկաթը), ավելի նենգ ու չարագործ դարձավ և ինչպես ստոր շուն դրժեց իր երդումը։ Նա անխնա խփում էր եղբորը և արյան գետեր հոսեցնում»։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը ավարտեց իր պատմությունը, իսկ նրա խորը վերքից արյունը հա հոսում էր։
 +
 +
Սպիտակամորուս ծերունին ասաց․
 +
 +
«Այժմ իմացա, թե ինչպես է ստեղծվել երկաթը, իմացա նաև թե նրա նենգ բնույթն ինչից է առաջացել։ Բայց կարելի է սանձահարել նաև այդ չարագործ երկաթին»։
 +
 +
Եվ ծերուկն այսպես խոսեց․
 +
 +
«Չար երկաթ, նենգ պողպատ, դու ոչ սարսափելի էիր, ոչ էլ չնչին մի բան։ Հին ժամանակներում դու թաքնված էիր լեռների ընդերքում, ճահիճների խորքում էիր պահված․ դու խառնված էիր հողի կոշտերին և ժանգոտ փոշի էիր միայն․ թե եղջերուն, թե այծերը քեզ իրենց ոտքերի տակ տրորում էին, գայլն ու արջն էլ իրենց թաթերով փորփրում էին այն տեղերը, ուր դու թափթփված էիր։
 +
 +
Երբ քեզ դարբնոց տարան, դու ոչ սարսափելի էիր, ոչ էլ չնչին մի բան․ երբ քուրայում, ջեռ կրակի մեջ սկսեցիր այրվել, դու դարբնին և քուրային, նրա մուրճին ու սալին, այն վարպետ Իլմարինենին երդում տվիր, թե եղբորդ վերք չես հասցնի, մորդ որդուն չես վնասի։ Հիմա ուժեղ ու սարսափելի ես դարձել, ով դու պողպատ և ինչպես ստոր շուն դրժել ես երդումդ։ Դու հիմա ահռելի ոճիրներ ես գործում, վերքեր ես հասցնում մարդկանց և ահա՛ արյունն էլ անդադար հոսում է»․․․
 +
 +
Ապա ծերունին խոսքն ուղղեց հոսող արյանը․
 +
 +
«Կենարար արյուն, բավական է այդպես վարար հոսես․ տես, ամբողջ դեմքս ու կուրծքս կարմիր ես ներկել։ Հանդարտվիր, ինչպես ջուրն է հանդարտ մնում ավազանում։
 +
 +
Իսկ եթե պետք է, որ հավերժորեն հոսես, ապա հոսիր մարդու երակների միջով, հոսիր ամենանրբին մազանոթների միջով, հասիր մարմնի մինչև ամենավերջին ծայրը․ իզուր տեղը մի թափվիր գետնին, մի խառնվիր փոշուն։ Քո բնակարանը պետք է սիրտը լինի, թոքերի մեջ՝ քո պահեստը։ Շո՛ւտ, ետ դարձիր դեպի քո տունը և այդպես իզուր մի հոսիր ու լճակներ կազմիր։
 +
 +
Ես պիտի դադարեցնեմ արյունը․ չէ՞ որ ես էլ հերոս եմ ծնվել, ինձ կօգնի Արարիչը, որ ապրում է ամպերից վեր։ Նա կարող է փակել արյան ճամփան»։
 +
 +
Ապա ծերունին հայացքն հառեց դեպի վեր։
 +
 +
«Ով դու Ուկկո, հաստիչդ երկնային, մի պահ վար իջիր երկնքից, օգնիր ինձ։ Քո հզոր հրաշագործ մատը սեղմիր վերքի վրա, որ այլևս արյունն իզուր տեղը չհոսի»։
 +
 +
Եվ սպիտակամորուսի ամեն մի խոսքի հետ արյունն ավելի դանդաղ սկսեց հոսել վերքից և քիչ անց բոլորովին դադարեց։
 +
 +
Այն ժամանակ ծերունին կանչեց իր փոքրիկ տղային, հրամայեց, որ գնա ու քնքուշ ծաղիկներ ու բույսեր քաղի բերի, ծերպերից էլ անուշիկ մեղր հավաքի բերի։
 +
 +
Տղան գնաց բերեց այդ բոլորը և լցրեց մի կաթսայի մեջ, ապա վառեց վառարանը և կաթսան դրեց վրան։ Իննը գարնանային ցերեկ և իննը լուսնկա գիշեր հրաշագործ դեղը եփվում ու եփվում էր։
 +
 +
Տասներորդ օրը տղան կաթսան վերցրեց կրակի վրայից և ինքն իրեն ասաց․ ― «Ի՞նչ բանի վրա փորձեմ դեղի ուժը»։
 +
 +
Նայեց տղան չորս կողմը և տեսավ, որ դաշտի միջում ընկած էր փոթորկից ճղակոտոր եղած մի կաղամախի։ Տղան  դեղը քսեց ծառի կոտրված բնին․ քիչ անց ծառի բունը կրկին իր նախկին տեսքը ստացավ, ծածկվեց փարթամ ճյուղերով ու տերևներով։
 +
 +
Տղան ապա գնաց դեպի ժայռերը, դեղը քսեց ճաքած քարին և քարի ճաքած մասերն ամուր, շատ ամուր կպան իրար։
 +
 +
Այն ժամանակ միայն տղան գնաց ծերունի հոր մոտ, դեղը տվեց նրան և ասաց․
 +
 +
«Վերցրու, հայրիկ, այս դեղն այնպիսի ուժ ունի, որ քարերն էլ է ամուր կպցնում իրար, մեռած չորացած ծառն էլ կենդանացնում֊փարթամացնում է»։
 +
 +
Ծերունին հրաշագործ դեղը քսեց մետաքսյա վիրակապի վրա, դրեց Վեյնեմեյնենի ծնկան վերքին և աղոթեց․
 +
 +
«Ով ամենակալ տեր, պահապան եղիր քո ստեղծածին, որպեսզի դժբախտությունը մեզ մոտ չգա, որպեսզի ազատ լինենք փորձանքից․ օգնի՛ր, որ հեղուկը բուժիչ բալասան լինի այս փառապանծ հերոի համար»։
 +
 +
Ակնթարթ էլ չանցավ, ինչ ծերուկը դեղեց հերոսի ծունկը և ահա վերքն այնպես լավ փակվեց, որ մաշկի վրա բնավ չանգռվածի հետք էլ չմնաց։ Հերոսի մարմինն էլի առաջվա նման առույգ ու կայտառ դարձավ։
 +
 +
Վեյնեմեյնենեը աչքերը դեպի երկինք հառեց և այսպես խոսեց․
 +
 +
«Այո՛, ամենազորն է, որ երկնքից մարդկանց առաքում է բարիքներ։ Հավերժ փառք բարձրյալին, որ օգնության հասավ և ինձ ազատեց սարսափելի տանջանքներից, որ ստացել էի չար պողպատի հարվածից»։
 +
 +
Եվ այսպես ավարտեց երգասացն իր խոսքը։
 +
 +
«Ո՛վ սերունդներ, որ աշխարհ կգաք ինձանից հետո, գրազով ոչ իլիկ սարքեցեք, ոչ էլ նավակ։ Եվ մի պարծեցեք ձեր գիտեցածով։ Ամեն սկսած գործ Աստծու ողորմածությամբ է ավարտվում։ Առանց բարձրյալի հերոսը թույլ արարած է, և նրա ձեռքերն անզոր են»։
 +
 +
 +
==Ռունա Ժ==
 +
 +
Իլմարինենը կռում֊կոփում է հրաշալի ինքնաղաց Սամպոն
 +
 +
 +
Ծերուկ հավատարիմ Վեյնեմեյնենը ձին լծեց սահնակին, ինքն էլ հարմար նստեց և մտրակեց ձիուն։
 +
 +
Սահնակն անցավ դաշտերով, ճահիճներով ու բլուրներով և վերջապես երրորդ օրը հասավ հայրենի աշխարհը։ Այստեղ նա հիշեց անպիտան Իոուկախայնենին և այսպես խոսեց․
 +
 +
«Անմի՛տ պարծենկո՛տ․ ասում էր, թե ես այլևս ողջ֊առողջ չեմ վերադառնա իմ երկիրը․ չեմ տեսնի իմ չքնաղ Կալեվալան, չեմ տեսնի իմ հայրենիքը լուսավորող արևն ու լուսինը։ Թող գայլը խժռի այդ անպիտան, չարալեզու լապլանդացուն»։
 +
 +
Եվ Վեյնեմեյնենը քշում է սահնակը հայրենի դաշտերով․ նոր շունչ, նոր ոգի առած երգում է իմաստուն երգեր։ Այնքան հրապուրիչ է նրա երգը, որ թվում է, թե լուսինը և յոթնատեղյան Մեծ Արջը իջել են երկնքից և թառել եղևնու ճյուղերին ու նրա երգն են լսում։
 +
 +
Բայց Վեյնեմեյնենն ինչքան մոտենում էր տանն, այնքան ավելի էր տխրում․ չէ՞ որ իր գլուխը փրկելու համար խոստացել էր հմուտ դարբնին իբրև պատանդ ուղարկել այն մռայլ աշխարհը՝ Պոխյոլա։
 +
 +
Նա սահնակից դուրս եկավ և դարբնոցից լսեց մուրճի հարվածների ձայնը։ Դարբինը հենց տեսավ Վեյնեմեյնենին, մուրճը դրեց զնդանին ու հարցրեց․
 +
 +
«Ով դու ծերուկ երգասաց, որտե՞ղ էիր այսքան ժամանակ, ո՞ր աշխարհում, ո՛ր կողմերում»։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Ես այն մռայլ ու դաժան Պոխյոլայումն էի, Լապլանդիայի կախարդների աշխարհն էի ընկել»։
 +
 +
Դարբինը նորից հարցրեց․
 +
 +
«Իսկ դու, հավերժական գուշակող, ինչպե՞ս էիր ապրում այնտեղ և ինչպե՞ս վերադարձար հայրենիք»։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Քեզ ամեն ինչ կպատմեմ, բայց հիմա լսիր․ կա այնտեղ մի հուր֊հրաշք աղջիկ․ նա ոչ մի դյուցազնի հետ չի ուզում ամուսնանալ։ Արևից էլ պայծառ է այդ աղջկա դեմքը․ կրծքին փայլփլում են աստղերը․ բոյն էլ չինար ու նազանի․ ով դու ճարտար դարբին Իլմարինեն, գնա՛ Պոխյոլա, գնա՛ տես այդ չքնաղ աղջկան։ Եթե կարողացար սարքել պսպղուն կափարիչով հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն, այն ժամանակ մայրն այդ աղջկան քեզ կընծայի»։
 +
 +
Այսպես պատասխանեց Իլմարինենը․
 +
 +
«Ով ծերուկ Վեյնեմեյնեն, երևի դու խոստացել ես ինձ ուղարկել այդ դաժան ու մռայլ աշխարհը, որ քո գլուխն ազատես չար պառավից։ Մի՞թե դու ուզում ես, որ ես փորձանքի մեջ ընկնեմ։ Ո՛չ, ո՛չ, քանի շնչում եմ, չեմ ուզում այդ դաժան աշխարհը գնալ, չեմ մտնի Պոխյոլան՝ այդ մռայլ երկիրը, ուր խժռում են հերոսներին, ուր մարդկանց ծովն են նետում»։
 +
 +
Չգիտե ինչ անի իմաստուն Վեյնեմեյնենը։ Չէ՞ որ նրա խոսքին հավատաց Լոուխին և իրեն անվնաս ճամփու դրեց։ Իսկ տրված խոստումը մարդուն ավելի պինդ է կապում, քան պարանը։ Եվ ծերուկը մտածեց․ «Երևում է պիտի խորամանկություն անեմ, քանի որ Իլմարինենը ինձ չի ուզում հանել այս նեղ դրությունից։ Եվ այսպես ասաց երգասացը․
 +
 +
«Ես ուրիշ հրաշք եմ տեսել։ Այնտեղ ուր վերջանում են Կալեվալայի ծաղկուն դաշտերը, աճել, բոյ է քաշել մի եղևնի․ նրա տերևները ոսկուց են․ այդ ոսկյա տերևների վրա փայլփլում է յոթնաստեղյան Մեծ Արջը, իսկ ոսկյա կատարին էլ իջել է լուսինը»։
 +
 +
«Ո՛չ, չեմ հավատում, թե երկրի վրա այդպիսի հրաշք կա, մինչև իմ աչքերով չտեսնեմ», ― ասում է Իլմարինենը։
 +
 +
«Թե չես հավատում, գնանք միասին այնտեղ և համոզվի՝ ճշմարի՞տն եմ ասում, թե՞ հորինում եմ», ― պատասխանեց երգասացը։
 +
 +
Եվ ճամփա ընկան․ առաջից գնում էր Վեյնեմեյնենը և ետևից Իլմարինենը։
 +
 +
Այնտեղ ուր վերջանում էին Կալեվալայի ծաղկուն դաշտերը, կանգ առավ Վեյնեմեյնենը և սկսեց երգել։ Նրա երգն այնքան դյութիչ էր, որ եղևնին ավելի վեր բարձրացավ և ոսկեղեն ճյուղերը փռեց չորս կողմ։ Ահա՛ ճյուղերին սկսեց փայլփլել յոթնաստեղյան արջը, ոսկյա կատարին էլ իջավ լուսինը։
 +
 +
Ծերուկ Վեյնեմեյնեն ասաց դարբնին․
 +
 +
«Մագլցիր ծառն ի վեր, եղբայր իմ, և վերցրու ոսկյա կատարից լուսինը, ոսկեղեն ճյուղերից էլ աստղերը։ Թե աչքերիդ չես հավատում, ձեռքերիդ արդեն կհավատաս»։
 +
 +
Իլմարինենը սկսեց մագլցել ծառն ի վեր, որպեսզի տիրանա լուսնին և աստղերին։ Այստեղ ոսկեղեն տերևները շարժվեցին և շշնջացին․
 +
 +
«Ով այր, դու շատ պարզամիտ ես, մագլցում ես ծառն ինչպես երեխա և ուզում ես վերցնել մի բան, որ չի բռնվի․ քո տեսածը լուսնի և աստղերի ցոլքն է»։
 +
 +
Բայց Իլմարինենը չի ուզում լսել եղևնու ասածը․ խիստ հրապուրիչ էր տեսիլքը։ Եվ երբ արդեն կատարին էր հասնում, Վեյնեմեյնենն ավելի ոգեշնչված երգեց․
 +
 +
«Ով դու, արագասլաց քամի, քո թևերի վրա վերցրու հերոսին և թռցրու հասցրու Պոխյոլա, այն մշուշապատ աշխարհը»։
 +
 +
Խիստ փոթորիկ բարձրացավ․ մրրիկն իր թևերի վրա առավ Իլմարինենին և թռավ լուսնից բարձր, արեգակից ցածր․ քիչ հետո Իլմարինենին հասցրեց Պոխյոլա, ուղիղ Լոուխիի բակում, բաղնիքի մոտ իջեցրեց հերոսին։
 +
 +
Շները նրա գալը չիմացան և չհաչեցին։ Դարբնի դեմը ելավ այն պառավ Լոուխին, որի ատամները թափված էին և տեսքը մռայլ էր․ պառավը հարցրեց․
 +
 +
«Ի՞նչ մարդ ես դու, ո՞ր դյուցազուններին ես ընկերություն արել։ Այդ ինչպե՞ս տեղ հասար, ցամաքո՞վ թե օդի միջով, ինչպե՞ս է, որ իմ շները քո գալը չիմացան և չհաչեցին»։
 +
 +
Իլմարինենը պատասխանեց․
 +
 +
«Ես նրա համար չեկա այստեղ, որ օտար աշխարհում ինձ շներն գզգզեն»։
 +
 +
Պոխյոլայի տիրուհին տեսավ, որ հասարակ մարդ չէ եկողը, հարցրեց․
 +
 +
«Դու չե՞ս ճանաչում արդյոք, կամ չե՞ս լսել հմուտ դարբին Իլմարինենի մասին։ Ես վաղուց եմ սպասում նրան մեր այս հեռավոր հյուսիսում, որ գա ու կոփի֊սարքի Սամպոն»։
 +
 +
Դյուցազնը պատասխանեց․
 +
 +
«Այդ հմուտ դարբնին ես ճանաչում եմ, Իլմարինենին լավ գիտեմ։ Ես ինքս հենց այդ Իլմարինենն եմ»։
 +
 +
Պառավ, ատամնաթափ Լոուխին տուն մտավ և այսպես խոսե․
 +
 +
«Դու իմ կրտսեր աղջիկ, լավ զուգվիր֊զարդարվիր, պարանոցդ գցիր ամենագեղեցիկ մանյակը, կուրծքդ զարդարիր ամենանուրբ գործվածքներով, այնպես արա, որ հոնքերդ լավ երևան և աչքերիդ փայլը պայծառ լինի։ Եկել է այն հմուտ դարբին Իլմարինենը, որ մեզ համար գեղեցիկ կափարիչով Սամպո՝ հրաշք ընքնաղացը սարքի»։
 +
 +
Պոխյոլայի գեղեցկուհին գնաց մոր պատվերի համաձայն հագավ ամենալավ զգեստները, զուգվեց֊զարդարվեց։
 +
 +
Իսկ պառավն Իլմարինենին տուն հրավիրեց, ամենալավ ուտելիքներով կերակրեց նրան և մի լավ էլ խմացրեց։ Ապա կանչեց աղջկան։
 +
 +
Աղջիկն եկավ և դարբինը տեսավ ու հիացավ․ աղջկա աչքերը փայլում էին ոնց֊որ աստղեր, թշիկները վարդի պես ալ կարմիր էին, մազերին սիրունիկ ժապավեններ կային, մեջքին ոսկե քամար, իսկ բազուկներին պսպղուն ապարանջաներ։
 +
 +
Պառավ Լոուխին ասաց․
 +
 +
«Ով դու հմուտ դարբին, թե որ բադի փետուրից, ոչխարի բրդից, կովի անապական կաթից և գարու հատիկներից ինձ համար հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն սարքես, այն ժամանակ դու քո աշխատանքի համար կստանաս մեծ նվեր․ այդ նվերը կլինի իմ գեղեցիկ աղջիկը․ նա քո կինը կդառնա»։
 +
 +
Այսպես պատասխանեց Իլմարինենը․
 +
 +
«Ես անպայման կսարքեմ Սամպոն, այդ քո ասած բադի փետուրից, ոչխարի բրդից, կովի անապական կաթից և գարու հատիկներից․ այո՛, գեղեցիկ կափարիչով հրաշագործ Սամպոն կսարքեմ, որ ամեն բարիք ստեղծի մարդու համար։ Չէ՞ որ ես սարքել եմ շատ բաներ, որ առաջներում չի եղել»։
 +
 +
Եվ գնաց ճարտար դարբինը հարմար տեղ փնտրելու իր դարբնոցի համար։ Ամբողջ Պոխյոլան ման եկավ, շատ օրեր անցկացրեց լեռներում ու դաշտերում և վերջապես գտավ մի հարմար քարանձավ։ Այնտեղ նա սարքեց հնոց, մյուս օրը հարմարեցրեց փուքսը, ապա զնդանն ամրացրեց գետնին։
 +
 +
Եվ այն ճարտար դարբինը վերցրեց բադի փետուրը, ոչխարի բուրդը, կովի անապական կաթը և գարու հատիկներն ու բոլորը գցեց հնոցի մեջ․ փուքսի մոտ ստրուկներ դրեց, որ քուրայի բոցը միշտ թեժ պահեն։
 +
 +
Երեք օր ու երեք գիշեր անդադարում աշխատեց դարբինն իր թեժ դարբնոցում և ահա՛ մյուս առավոտ ասաց․
 +
 +
«Տեսնենք ի՞նչ է ստացվել քուրայում»։
 +
 +
Բոցերի միջից հանեց մի ոսկեփայլ աղեղ՝ ամրակուռ դաստակով։
 +
 +
Աղեղը թեև արտաքինով շատ գեղեցիկ էր, բայց վատ հատկություն ուներ, ամեն օր նա զոհ էր պահանջում, իսկ տոն օրերին կրկնակի չափով։
 +
 +
Իլմարինենը դժգոհ էր իր սարքած աղեղից․ չէ՞ որ նա մարդկանց երջանկություն չէր բերում, այլ կոտորում էր, ուստի ջարդեց աղեղը, նետեց հնոցի մեջ և հրամայեց ստրուկներին թեժացնել կրակը։
 +
 +
Մյուս օրն ասաց․
 +
 +
«Հապա տեսնենք, ի՞նչ է կոփվել մեր քուրայում»։
 +
 +
Եվ բոցերի միջից հանեց մի սքանչելի նավակ։ Կարմիր էր նրա առագաստը, կողերն էլ ոսկեզօծ։
 +
 +
Նավակը թեև արտաքինով գեղեցիկ էր, բայց վատ հատկություն ուներ․ ինքն իրան կռվի էր գնում, առանց հրամանի պատերազմ մղում։
 +
 +
Իլմարինենը բոլորովին չուրախացավ նավակի այդպիսի հատկությունների համար։ Բարկացավ, ջարդ ու փշուր արեց նավակը և կրկին նետեց բոցերի մեջ։ Հրամայեց ստրուկներին ավելի բորբոքել կրակը։
 +
 +
Եվ ահա երրորդ օրը նա ասաց․ «Տեսնենք այս անգամ ի՞նչ է ստացվել մեր քուրայում»։ Հնոցից դուրս եկավ մի կով․ նրա կոտոշները ոսկուց էին և ճակատին արևն էր փայլատակում։
 +
 +
Կովը տեսքով լավն էր, բայց վատ հատկություն ուներ․ մշտապես քնում էր անտառում, մարդու մոտ չէր թողնում, և կաթը հոսում֊կորչում էր արոտներում։
 +
 +
Իլմարինենը կովը մաս֊մաս կտրտեց ու նետեց հնոցը։
 +
 +
Այս անգամ ճարտար դարբինը հրամայեց, որ քամիներն օգնեն իրեն։ Փչեցին արևելյան և արևմտյան, հյուսիսային և հարավային հողմերը և ավելի թեժացրին բոցերն հնոցում։ Կայծերը թռան դարբնոցից դուրս, ծուխը բարձրացավ հասավ ամպերին։ Երկու օր շարունակ հմուտ դարբինն աշխատեց դարբնոցում և երրորդ առավոտն ասաց․
 +
 +
«Տեսնենք, թե ինչ է ստացվել»։
 +
 +
Եվ տեսավ, տեսավ և հրճվեց։ Սամպոն էր ձև ու կերպարանք առնում, այն գեղեցիկ պսպղուն կափարիչով, ինքնաղաց Սամպոն։ Ճարտար դարբինը ձեռքն առավ մուրճը, ամուր կռեց ու կոփեց և ահա, վերջապես պատրաստեց Սամպոն։
 +
 +
Ինչ բարիք ցանկանաս՝ իսկույն կտա հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն։
 +
 +
Ալյո՞ւր է պետք՝ պատրաստիր պարկեր։
 +
 +
Ա՞ղ է պետք՝ տակառներ հասցրու։
 +
 +
Փո՞ղ է հարկավոր՝ հաշվիր ու վերցրու ուզածիդ չափ։
 +
 +
Պոխյոլայի ագահ պառավն անմիջապես վերցրեց հրաշագործ Սամպոն և տարավ դրեց պղնձակուռ անձավի մեջ․ երեք ոտքերով ամուր պատվանդան սարքեց․ ամեն մեկ ոտքը իննը սաժեն՝ խրված էր գետնի մեջ․ մեկ ոտքը անձավի խորքն էր իջնում, մյուսը ծովափի ուղղությամբ էր, երրորդն էլ ամրակուռ ժայռի կողմն էր ձգված։ Անձավի դռանն էլ ջադուն իննը պողպատե կողպեք դրեց։
 +
 +
Իլմարինենը աշխատանքն ավարտելով, այսպիսի խոսքերով դիմեց մռայլ Պոխյոլայի տիրուհուն․
 +
 +
«Ես իմ խոսքը կատարեցի, պատրաստեցի հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն․ կտա՞ս ինձ քո գեղեցկուհի աղջկան, որ տանեմ Կալեվալա, որ իմ տունը մտնի, իմ կինը դառնա»։
 +
 +
Պոխյոլայի գեղեցկուհին ինքը մոտեցավ ճարտար դարբնին և այսպես խոսեց․
 +
 +
«Եթե ես գամ քո երկիրը, հապա եկող ամառը կկուները ո՞ւմ համար պիտի կվկվան, ո՞վ պիտի հորդորի թռչուններին, որ այնպես անուշ֊անուշ գեղգեղան ու երգեն։ Երբե՛ք, երբե՛ք ես չեմ հեռանա իմ տնից, իմ մոր մոտից, երբեք չեմ թողնի մեր դաշտերն ու բլուրները։ Եթե ես հեռանամ իմ հայրենի աշխարհից, թռչուններն էլ ընդմիշտ կլռեն և մեր դաշտերի ու բլուրների վրա այլևս նրանց երգը չի լսվի»։
 +
 +
Շատ տխրեց Իլմարինենը։
 +
 +
Հրաշագորշ Սամպոյի տերը դարձավ ջադու Լոուխին։
 +
 +
Իսկ Սամպոն, այսպես էր սահմանված ճակատագրից, կարելի էր միայն մեկ անգամ կառուցել։
 +
 +
Դարբինը զրկվեց նաև գեղեցկուհուց․ նա գլուխը կախեց և դառն մտածմունքի մեջ ընկավ, որ պառավն այդպես խաբեց իրեն․ այժմ մտածում էր, թե ինչպես հեռանա այդ մռայլ ու դաժան աշխարհից և իր հայրենի աշխարհին հասնի։
 +
 +
Նենգ պառավն այսպես տխուր տեսնելով դարբնին՝ հեգնանքով ասաց․
 +
 +
«Ով ճարտար դարբին, ինչո՞ւ ես տխրել, գլխարկդ ինչո՞ւ է թեքվել․ գուցե մտածում ես, թե ինչպե՞ս հասնես քո հայրենի աշխարհը»։
 +
 +
Դարբինը պատասխանեց․
 +
 +
«Հենց այդ մասին եմ մտածում, թե ինչպես վերադառնամ իմ հայրենիքը և այնտեղ անցկացնեմ կյանքիս մնացորդը»։
 +
 +
Պառավը նրան կերակրեց, խմեցրեց, ապա մի նավակ տվեց և ճամփու դրեց։
 +
 +
Դարբինն սկսեց թիավարել․ նավակը սահեց ծովի կապույտ ջրերի վրայով՝ մեկ օր, երկու օր և երրորդ օրվա վրա Իլմարինենն հասավ իր հայրենի աշխարհը, մտավ այն տունը, ու ինքը ծնվել էր։
 +
 +
Վեյնեմեյնենը եկավ դարբնի մոտ ու հարցրեց․
 +
 +
«Ով դու իմ սիրելի եղբայր, կառուցեցի՞ր արդյոք Սամպոն»։
 +
 +
Ճարտար դարբինը պատասխանեց․
 +
 +
«Այո՛, կառուցեցի հրաշագործ ինքնաղաց՝ պսպղուն կափարիչով Սամպոն․ մի կողմով ալյուր է աղում նա, մյուսով աղ, իսկ երրորդ կողմից փող է ստացվում։ Եվ աշխատում է Սամպոն ամեն օր լուսաբացին․ մի չափ աղում է, որ ժողովուրդը գոհանա, մի չափ էլ աղում է վաճառքի համար, երրորդ չափն էլ խնջույքների համար»։
 +
 +
 +
==Ռունա ԺԱ==
 +
 +
Լեմմինկայնենը ամուսնանում է գեղեցկուհի Կյուլլիկկիի հետ
 +
 +
 +
Կալեվալայի ծովաշատ աշխարհի մի կղզում ապրում էր Կաուկոմեյլին, նույն ինքը Լեմպի որդի Լեմմինկայնենը․ գեղեցիկ ու թիկնեղ էր նա․ շատ համարձակ ձկնորս էր․ քաջ որսորդ և խիստ ուրախ երիտասարդ։
 +
 +
Բայց տղան թերություն էլ ուներ․ շատ էր սիրում աղջիկների ետևից ընկնել և գիշերներով թափառում էր այն տեղերում, որտեղ աղջիկները երգում ու պարում էին։
 +
 +
Մի օր էլ Լեմմինկայնենը լսեց, որ Սաարիում մի գեղեցիկ աղջիկ կա։ Շատ երկրներից փեսացուներ են եկել նրա ձեռքը խնդրել և աղջիկը մերժել է։ Էստոնիայից գնացած փեսացուին ասել է․
 +
 +
«Ձեր արծաթը և ոսկին իզուր մի ծախսեք, ես երբեք Էստոնիա չեմ գնա, նրա ջրերում չեմ նավարկի, ոչ ձեր ձուկն ու հացը կուտեմ, ոչ էլ ձեր ջուրը կխմեմ»։
 +
 +
Բայց ուրախ Լեմմինկայնենը ասաց․ «Չէ՛ որ չէ՛, ես պիտի անպայման Սաարի գնամ և այդ հպարտ աղջկա հետ ամուսնանամ»։
 +
 +
Մայրը որդուն հորդորում էր չգնալ․
 +
 +
«Իմ սիրելի որդյակ, մի՛ գնա, այդ աղջիկը նշանավոր տոհմի աղջիկ է, իսկ դու սովորական մի ձկնորս ես, քեզ աղջիկ չեն տա»։
 +
 +
Տղան պարծեցավ․
 +
 +
«Իսկ մի՞թե մեր տոհմը պակասն է նրանցից»։
 +
 +
Մայրն աղաչեց/
 +
 +
«Սիրելի որդյակս, թե գնաս այնտեղ և քո վարմունքով Սաարիի աղջիկներից մեկն ու մեկին նեղացնես, շատ դժվար դրության մեջ կընկնես։ Սաարիի բոլոր այրերն ու փեսացուները սրերով քեզ վրա կհարձակվեն, և դու մենակ չես կարողանա նրանց դիմադրել»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը չլսեց մորը, իր ուժեղ ձին լծեց սահնակին և քշեց հասավ Սաարի։
 +
 +
Սաարիի կանայք ու աղջիկները, երբ տեսան թե ինչպիսի կոպիտ շարժ ու ձևերով, սահնակն էլ պատեպատ կպցնելով Լեմմինկայնենը գյուղ մտավ, սկսեցին ծիծաղել։
 +
 +
Լեննինկայնենը շրթունքը կծեց և այսպես ասաց․
 +
 +
«Ոչ մի տեղ ես չեմ տեսել ու չեմ լսել, որ կանայք և աղջիկները ծիծաղեն ինձ վրա»։
 +
 +
Եվ անմիջապես ավելացրեց․
 +
 +
«Այս Սաարիում կա՞ այնպիսի տեղ, որտեղ հավաքվում են աղջիկները․ ես լավ պարել ու երգել գիտեմ, աղջիկներին շատ կուրախացնեմ»։
 +
 +
Աղջիկները պատասխանեցին․
 +
 +
«Մեր Սաարիում շատ այդպիսի տեղեր կան, թե մարգագետիններում, թե անտառի բացատներում։ Թե կարող ես հովիվ դարձիր, ցերեկները հոտներն  արածացրու, երեկոներն էլ աղջիկների հետ քեֆ արա»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը առանց երկար֊բարակ մտածելու հովիվ դարձավ։ Ցերեկները հոտն էր արածացնում, իսկ երեկոյից մինչև ուշ գիշեր երգում ու պարում էր աղջիկների հետ։ Էլ ոչ ամուսնացածները, ոչ էլ օրիորդները նրա վրա չէին ծիծաղում։ Եվ ուրախ տղան շատ֊շատերի հետ երգեց֊պարեց, քեֆ քաշեց։
 +
 +
Բայց աղջիկների մեջ կար մեկը, որ նշանավոր տոհմից էր և բոլոր փեսացուներին մերժել էր և հիմա էլ Լեմմինկայնենի հետ ոչ երգում էր, ոչ պարում։ Այդ չքնաղ գեղեցկուհին Կյուլլիկկին էր։
 +
 +
Լեմմինկայնենը մի հարյուր անգամ փորձ արեց աղջկան մոտենալու, և մի օր էլ վերջապես ասաց, որ ուզում է նրա հետ ամուսնանալ։
 +
 +
Այն չքնաղ Կյուլլիկկին այսպես ասաց․
 +
 +
«Իզուր ես իմ շուրջ֊բոլորը ման գալիս։ Ես քեզ պես աղքատի հետ չեմ ամուսնանա։ Իմ փեսացուն պետք է թիկնավետ և գեղեցիկ լինի, չէ՞ որ ես բոլոր աղջիկներից գեղեցիկ եմ»։
 +
 +
Օրեր անցան, մի երեկո դյուցազնը տեսավ, որ մի խումբ աղջիկներ անտառի եզրին պարում են։ Նրանց մեջ էր նաև չքնաղ Կյուլլիկկին։ Լեմմինկկայնենը անմիջապես գնաց, թամբեց ամենաուժեղ ձին և քշեց պարողների կողմը։ Ճարպիկ շարժումով բռնեց աղջկա մեջքից, թռցրեց ձիու մեջքին և փախցրեց։ Քիչ հետո աղջկան դրեց սահնակի մեջ, պարանով կապեց և սահնակը քշելով, ձայն տվեց պարող աղջիկներին․
 +
 +
«Չլինի թե մատնեք ինձ, որ ես փախցրի Սաարիի չքնաղ աղջկան։ Լավ իմացեք, եթե չլսեք ինձ և մատնե՛ք, ես այնքան զորեղ եմ, որ ով էլ գա ինձ վրա, միևնույն է, ես բոլորին կջարդեմ և դուք կզրկվեք ձեր ամուսիններից, ձեր սիրած կտրիճներից»։
 +
 +
Իսկ Կյուլլիկկին տխուր ձայնով խնդրում էր․
 +
 +
«Թող ինձ վերադառնամ մեր տունը։ Մայրս հիմա լաց է լինում ինձ համար։ Եթե ինձ ազատ չթողնես, իմ հինգ եղբայրն ու հորեղբորս յոթը տղաները շուտով կհասնեն մեր ետևից և ինձ կխլեն քո ձեռքից»։
 +
 +
Բայց կտրիճը չթողեց, որ աղջիկը տուն դառնա։
 +
 +
Աղջիկը լաց եղավ, ասաց․
 +
 +
«Ա՛խ, ես իզուր ծնվեցի։ Մի՞թե նրա համար մեծացա, որ այսպիսի անպիտան մարդու կինը դառնամ, մի մարդ, որ միշտ պատրաստ է կռիվ անել»։
 +
 +
Կտրիճ Կաուկոմելին պատասխանեց․
 +
 +
«Կյուլլիկկի, դու իմ սրտի ծաղիկ, դու մեղրից էլ, բոլոր պտուղներից էլ քաղցր ես․ բոլորովին մի տանջիր քեզ։ Ես քեզ երբեք չեմ նեղացնի։ Քեզ կսիրեմ, կփայփայեմ, միշտ քո կողքին կլինեմ։ Ինչո՞ւ ես լալիս, այդպիսի դառն հոգոցներ հանում։ Դու կարծում ես, թե ես աղքա՞տ եմ։ Ո՛չ, ես ունեմ շատ կովեր, որոնք առատ կաթ են տալիս, իմ հայրենի դաշտերում շատ ընտիր պտուղներ են աճում, իմ տանը քեզ համար ամեն տեսակ ընտիր ուտելիք պատրաստ կլինի։ Ես թեև նշանավոր տոհմի զավակ չեմ, բայց ազնիվ ընտանիքի որդի եմ։ Իմ բազուկը շատ զորեղ է և իմ հայրն ու պապն էլ շատ մեծ համբավ են ունեցել։ Ով իմ դեմ գա, ես իմ թրով նրա դեմ կելնեմ, իմ թրից բոց է ցայտում, և ոչ մեկը չի դիմանա իմ հարվածին»։
 +
 +
Աղջիկը վախեցավ և ասաց․
 +
 +
«Որ այդպես է, Լեմպի որդի, թե ուզում ես, որ ես քո կինը լինեմ, թե ուզում ես ինձ գրկես֊փայփայես, երդվի՛ր, որ երբե՛ք այլևս կռիվ չես անելու։ Թե իմանաս կռիվ անելով, պատերազմ մղելով նույնիսկ շատ ոսկու և արծաթի տեր կլինես, երդվիր, որ ինձ չես թողնի և կռիվ չես սկսի»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը, նույն ինքը Կաուկոմեյլին, պատասխանեց․
 +
 +
«Ես հանդիսավոր երդում եմ տալիս, որ այլևս երբե՛ք կռիվ չեմ անի։ Ինչքան էլ ոսկու և արծաթի կարիք ունենամ, միևնույն է չեմ ցանկանա դրանք կռվով ձեռք բերել։ Դու էլ խոսք տուր, որ ինչքան էլ երգել ու պարել ցանկանաս, իմ տանից դուրս չես գնա, գյուղի փողոցներում ման չես գա»։
 +
 +
Այսպես երկուսով երդվեցին ամեն ինչ տեսնող Բարձրյալն Աստծու առաջ, որ Լեմմինկայնենը այլևս կռիվ չի գնա, Կյուլլիկկեն էլ խաղ ու պարի համար գյուղի փողոցներում չի ման գա։
 +
 +
Լեմմինկայնենը քշեց սահնակը և շուտով մոտեցավ հայրենի տանը։ Աղջիկը նայեց տունն ու ասաց․
 +
 +
«Այս խրճիթը մի քանի տեղից ճաքճքած է, երևում է մառանն էլ դատարկ է։ Իհարկե սրա տերը մի աննշան մարդ է»։
 +
 +
Բայց ուրած Լեմմինկայնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Բոլորովին մի մտահոգվիր, ես քեզ համար լավ գերաններից և ընտիր տախտակներից նոր տուն կսարքեմ, սենյակները շքեղ կլինեն և տունն էլ ամեն բարիքով կլցնեմ»։
 +
 +
Եվ աղջկա ձեռքից բռնեց կտրիճ տղան ու երկուսով տուն մտան։ Մայրն ասաց․
 +
 +
«Իմ ազիզ որդի, ինչո՞ւ այդքան շատ մնացիր օտար աշխարհում»։
 +
 +
Տղան պատասխանեց․
 +
 +
«Դե հիմա կանայք և օրիորդները թող ծիծաղեն ինձ վրա։ Ես նրանցից ամենալավ ու գեղեցիկն ընտրեցի և իմ հորական տունը բերի․ սիրելի մայր իմ, ինչ որ ցանկանում էի՝ ձեռք բերեցի․ դե, ուրեմն, լավ ամուսնական անկողին պատրաստիր, փափուկ բարձեր դիր քո որդու և քո հարսի համար»։
 +
 +
Մայնր այսպես խոսեց․
 +
 +
«Փառք քեզ ամենակարող Աստված, որ դու ինձ այսպիսի հարս պարգևեցիր․ նա իմ օջախը կվառի, գեղեցիկ հյուսվածքներ կանի, լվացքը կանի, տուն ու տեղը մաքուր կպահի․․․ իսկ դու իմ հարսիկ, գոհ եղիր ճակատագրից, որ այսպիսի լավ ամուսին գտար։ Սիրելի որդյակս, դու էլ լայն լուսամուտներով նոր տուն սարքիր, թող սենյակները շքեղ լինեն և տունն էլ ամեն բարիքով լցրու․ չէ՞ որ դու այսպիսի սիրունիկ, մեծ֊նշանավոր տահմի աղջկա տիրացար»։
 +
 +
 +
==Ռունա ԺԲ==
 +
 +
Լեմմինկայնենը գժտվում է կնոջ հետ․ թողնում է տունը և մեկնում է Պոխյոլա
 +
 +
 +
Լեմմինկայնենը և Կյուլլիկկին շատ սիրով ապրեցին իրար հետ։ Ոչ տղան էր կռվի գնում, ոչ էլ աղջիկն էր գյուղամեջ ման գալիս։
 +
 +
Եվ ահա մի օր Լեմմինկայնենը գնաց ձուկ որսալու, որսը դժվար էր․ գիշերը տղան մնաց ծովափին։ Կյուլլիկին երեկոյան տանից դուրս գնաց, հասավ գյուղամեջ, ուր աղջիկները պարում էին։
 +
 +
Լեմմինկայնենի քույրը՝ Այնիկկին եղբորն ասաց․
 +
 +
«Իմ սիրելի եղբայր, երբ դու տանից բացակա էիր, Կյուլլիկկին գյուղամեջ գնաց և տղաների ու աղջիկների հետ պարեց»։
 +
 +
Երիտասարդ դյուցազնը մռայլվեց, շատ զայրացավ, մի ամբողջ շաբաթ խելքը գլուխը չէր գալիս․ վերջը մորն ասաց․
 +
 +
«Իմ թանկագին մայր, իմ վերնազգեստը լվա սև օձի թույնի մեջ, լվա և չորացրու, որ ես հագնեմ, գնամ կռվեմ Պոխյոլայի այրերի դեմ։ Ես այլևս չեմ կարող մնալ տանը․ չէ՞ որ Կյուլլիկկին իր երդումը դրժեց և գնաց գյուղամեջ տղաների ու աղջիկների հետ պարեց»։
 +
 +
Կյուլլիկկին այսպիսի խոսքերով դիմեց ամուսնուն․
 +
 +
«Ով դու իմ սիրելի Կաուկո, աղաչում եմ, կռիվ մի գնա․ գիշերը վատ երազ եմ տեսել․ մեր տունը կրակ էր ընկել, բոցերը լուսամուտից և դռներից այնպես էին ժայթքում, որ ամեն բան այրեցին֊մոխիր դարձրին»։
 +
 +
Ուրախ Լեմմինկայնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Կանանց երազներին բոլորովին չեմ հավատում, ինչպես և չեմ հավատում նրանց երդումին»։
 +
 +
Ապա դարձավ մորը։
 +
 +
«Իմ սիրելի մայր, բեր իմ ռազմական կապան։ Ուզում եմ կռիվ գնալ, ուզում եմ խմել ռազմի գարեջուրը»։
 +
 +
Մայրը պատասխանեց․
 +
 +
«Իմ ազիզ որդի, կռիվ մի գնա․ մեր տանն ինչքան ասես գարեջուր կա․ խմիր ինչքան քեֆդ կուզի, խմիր առավոտից մինչև իրիկուն»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Չեմ ուզում տան գարեջուրը․ ռազմի դաշտում սովորական ջուրն ինձ համար ավելի լավ է, քան տան ընտիր խմիչքը։ Ասում եմ բեր իմ ռազմի կապան։ Ես պիտի Պախյոլա գնամ և այնտեղից ոսկի ու արծաթ բերեմ»։
 +
 +
Մայրն ասաց․
 +
 +
«Իմ սիրելի որդի, մենք տանը ոսկի էլ ունենք, արծաթ էլ։ Այ թե ինչ տեղի ունեցավ երեկ․ ստրուկը վարում էր արտը, որտեղ օձեր էին վխտում․ և ահա՛ հանկարծ հողում թաքցրած մի արկղ գտավ․ բացեցինք արկղը՝ մեջը լիքը ոսկի և արծաթ․ գնա՛նք, տե՛ս, մառանումն եմ պահել»։
 +
 +
Լեմինկայնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Ես չեմ ուզում գետնի տակից պատահաբար գտնված գանձը․ ինձ համար շատ ավելի արժեք ունի կռվում ձեռք բերած ոսկին ու արծաթը, քան թե իմ տան լիքը սնդուկները․ բեր իմ ռազմի կապան, որ Պոխյոլա գնամ և այնտեղի այրերի դատաստանը տեսնեմ։
 +
 +
Ես ուրիշ միտք էլ ունեմ․ գնամ աչքովս տեսնեմ այնտեղի աղջիկներին և ամենագեղեցիկին ինձ կին բերեմ»։
 +
 +
Մայրը հորդորեց․
 +
 +
«Իմ սիրելի որդի, քո կինը՝ Կյուլլիկկին ամենքից սիրունիկն է։ Ամոթ է, որ տղամարդը իր անկողնում երկու կին ունենա»։
 +
 +
Տղան պատասխանեց․
 +
 +
«Կյուլլիկկին գյուղ է գնում, երիտասարդների հետ քեֆ է քաշում, ուրիշների տանն է գիշերում»։
 +
 +
Մայրը թախանձեց․
 +
 +
«Մի՛ գնա, իմ թանկագին զավակ․ դու կախարդությունից բան չես հասկանում, իսկ այնտեղ ամեն քայլափոխում կախարդների կհանդիպես և փորձանքի մեջ կընկնես։ Այնտեղ չար են մարդիկ․ նրանք կախարդանքով քեզ բորբոքուն կրակի մեջ կգցեն կամ վրադ տաք֊տաք փոշի կլցնեն։ Քո ուժովը դու չես հաղթի նրանց, ոչ էլ իմաստուն խոսքերով նրանց կզարմացնես»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը համառեց․
 +
 +
«Ես նրանց կախարդանքի դեմ կախարդանք ունեմ։ Մեկ անգամ նրանք կախարդանք արին և ինձ ճահիճը գցեցին․ ես մինչև ծնկներս խրվեցի, բայց ես չնկճվեցի․ ումի՞ց էի պակաս որ․ ես ինքս էլ նույն րոպեին կախարդություն արի, երգեցի երգեր, որ սովորել էի հորիցս և ահա այն Պյոխոլցիք, որ ինձ վրա էին եկել սրով ու նիզակով, տապարով ու նետով, դրանց բոլորին գցեցի ծովի ամենաթունդ ջրապտույտի մեջ և նրանք իրենց զենքերով կորան֊ոչնչացան անդունդներում»։
 +
 +
Մայրը թախանձեց․
 +
 +
«Սիրելի որդյակս, Պոխյոլա մի գնա․ ջադու պառավը քեզ աղջիկ չի տա․ քեզ վրա կծիծաղեն։ Դու ոչնչով չես կարող պարծենալ․ իմացի՛ր, որ դու նշանավոր տոհմի զավակ  չես»։
 +
 +
«Ես տեղն ու տեղս պարծանք եմ․ դե, շուտ, բեր կապան և ձեռնոցներս․ ես շուտ պիտի Պոխյոլա հասնեմ, գարեջուր խմեմ և հարսանեկան մեղր ուտեմ»։
 +
 +
Մայրը դարձյալ աղաչում է․
 +
 +
«Թեկուզ հազար տեսակ երգ էլ երգես, հազար տեսակ կախարդանք էլ անես, նրանց ձեռքից չես պրծնի․ նրանք չար, դաժան և խորամանկ են»։
 +
 +
Տղան անկոտրում էր․ այսպես պատասխանեց մորը․
 +
 +
«Ոչ, պիտի գնամ․ թող Պոխյոլայի բոլոր քաջերն իմ դեմ գան․ քամին ի՞նչ կտանի ժայռից։ Երբ մի տուն դատարկ է՝ մահը ի՞նչ կտանի այդ տանից ― ահա այդքան էլ պոխյոլեցիք կվերցնեն ինձնից։ Ես նրանց կախարդանքին կախարդանքով կպատասխանեմ․ նրանց խոսքերի դեմ էլ ունեմ իմ խոսքերը։ Դե՛, բե՛ր, սիրելի մայրիկ, բե՛ր իմ զգեստները»։
 +
 +
Եվ տղան հագավ երկաթապատ կապա, պողպատե քամար կապեց մեջքին, կողքից էլ կախեց թուրը՝ կաշվե պատյանի մեջ։ Հետո խոզանակով մազերը հարդարեց, ապա այն տվեց մորն ու ասաց․
 +
 +
«Պահիր այս խոզանակը, եթե ինձ որևէ դժբախտություն պատահի, այս խոզանակից արյուն կցայտի»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը սահնակին լծեց ոսկե բաշով ձին, նստեց սահնակը, մտրակեց ձիուն և քշեց առաջ։
 +
 +
Գնաց մեկ օր, երկու օր, երրորդ օրը մոտեցավ Պոխյոլային։ Դյուցազնը այսպես խոսեց ինքն իր հետ։
 +
 +
«Իմ բազուկը զորավոր է, թուրս է
 +
 +
Վլ շատ կտրուկ է։ Ինձ օգնության հասե՛ք լեռների և գետերի ոգիներ․ օգնեցե՛ք անտառների հավերժահարսեր, օգնեցե՛ք ինձ՝ ինչպես հերոսին են օգնում իր բարեկամները․ օգնեցե՛ք, որ թշնամու թուրն ինձ չվնասի, նրանց չար նետերն ինձ չդիպչեն։ Եթե այս բոլորը քիչ է, ապա քեզ եմ դիմում, ո՜վ բարձրյալ Ուկկո, դու երկնքի տիրակալ․ տուր իմ բազկին և թրին ավելի զորություն, որ ես կարողանամ շատ թշնամիների ու կախարդների հաղթել»։
 +
 +
Վերջապես նա մտավ Պոխյոլայի մռայլ աշխարհի մի գյուղ։ Կանգնեց ներքևի փողոցի տներից մեկի առաջ և ձայն տվեց․
 +
 +
«Այս տան մեջ չկա՞ մեկը, որ օգնի հոգնած ճամփորդին սահնակից արձակել ձիուն»։
 +
 +
Պատասխանեց մի փոքրիկ տղա․
 +
 +
«Այստեղ այդպիսին չկա, գնա՛, հեռացիր մեր տանից»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը ձին քշեց․ գնաց միջին փողոցը, մոտեցավ մի տան դռան և հարցրեց․
 +
 +
«Այս տանը չկա՞ մեկը, որ օգնի հոգնած ճամփորդին սահնակից արձակել ձիուն»։
 +
 +
Պատասխանեց վառարանի կողքը նստած մի ծեր կին․
 +
 +
«Ո՛նց չէ․ հենց քեզ էինք սպասում։ Ոչ թե մեկը, այլ հարյուրը կճարվի, որ քեզ նման անպիտանին այստեղից վռնդի եկածդ ճամփովը՝ նախքան արևը մայր կմտնի, նախքան գիշերը վրա կհասնի»։
 +
 +
«Այ թե ի՜նչ, ― ասաց ուրախ Լեմինկայնենը, ― թրիս հրաման կտայի, որ քեզ պատասխան տար, բայց չեմ ուզում ասածդ բանի տեղ դնել»։
 +
 +
Եվ էլի քշեց ձին և այս անգամ կանգնեց վերին փողոցի մի տան առաջ։ Էլ մարդու ձայն չտվեց, ինքն իր ձեռքով ձին արձակեց սահնակից, կապեց մի ծածկի տակ և մտավ բակը, բայց այնպես զգույշ ու կամաց, որ շներն էլ չիմացան նրա գալը։ Մոտեցավ լուսամուտին ու ներս նայեց։ Տեսնի, ի՜նչ տեսնի․ խրճիթը լիքն է մարդկանցով․ պատի մոտ նստել են կախարդ֊երգիչները, դռան մոտ գուշակողները, վառարանի վրա հմայողները, լուսամուտի մոտ հեքիմները։ Դրանց մեջ է նաև պառավ Լոուխին։ Եվ բոլորը երգում են կախարդական երգեր։
 +
 +
Ուրախ Լեմմինկայնենը այնքան գաղտագողի մտավ խրճիթը, որ ոչ ոք չիմացավ, թե ոնց բացվեց դուռը։ Ներս մտավ ու ասաց․
 +
 +
«Ամենալավ երգն էլ վերջ ունի․ իմաստուն բառեր ասելու համար շատ խոսքեր պետք չեն»։
 +
 +
Շփոթվեցին կախարդներն ու հեքիմները։ Իսկ ջադու Լոուխին վեր թռավ տեղից ու ասաց․
 +
 +
«Ես նրա համա՞ր իմ շանը մսով կերակրեցի, թարմ արյուն խմացրի, որպեսզի նա այսօր օտար մա՞րդ ներս թողնի։ Դու ի՞նչ հերոս ես, որ իմ շունը քո գալը չիմացավ, քեզ վրա չհարձակվեց»։
 +
 +
Այսպես պատասխանեց ուրախ Լեմմինկայնենը․
 +
 +
«Այնքան էլ հեշտ բան չէ, որ շունն ինձ վրա հաչի։ Ես այնքան թույլ չեմ, որ կատաղի շներն ինձ գզգզեն։ Ես շատ իմաստուն բաներ եմ սովորել իմ ծննդյան օրից։ Ես ամեն տեսակ փորձանքի կդիմանամ։ Երբ դեռ փոքր էի, մայրս ամառվա գիշերներին երեք անգամ էր լողացնում ինձ, իսկ աշնան գիշերներին՝ իննը անգամ։ Պապիցս իմաստություն ժառանգեցի, հորիցս երգեր սովորեցի, որպեսզի ուր էլ գնամ՝ երգերով ինձ պաշտպանեմ, որպեսզի տանը զորեղ լինեմ, իսկ օտարության մեջ կարողանամ հմայություններ անել»։
 +
 +
Եվ ուրախ Լեմմինկայնենը սկսեց երգել, երգեց հզոր, կախարդական երգեր։
 +
 +
Բոցեր ցայտեցին երկաթե զգեստներից, կայծեր ցայտեցին աչքերից։ Լսեցին նրա երգերը Պոխյոլացիք և ոչ ոք էլ չկարողացավ որևէ խոսք ասել․ Լեմմինկայնենը նրանց՝ Պոխյոլայի այդ չար մարդկանց քշեց այս ու այն կողմ․ որին վռնդեց դեպի խորշակից ծեծված դաշտերը, որին դեպի այն լճերը, ուր ձկներ չկային, որին էլ քար դարձրեց ու նետեց սարսափելի ջրվեժների հոսանքի տակ։
 +
 +
Նա կախարդեց և՛ հարուստներին, և՛ մեծերին ու փոքրերին․ միայն մի անպիտան փռնչոտ, զառամած հովվի նա ձեռք չտվեց։
 +
 +
Այդ չար ծերունին հարցրեց․
 +
 +
«Ով դու ուրախ Լեմմինկայնեն, բոլորին՝ մեծին թե փոքրին կախարդեցիր, այս ու այն կողմ ցրեցիր․ հապա ինչո՞ւ ինձ խնայեցիր»։
 +
 +
Այսպես պատասխանեց Լեմմինկայնենը․
 +
 +
«Քեզ խնայեցի, որովհետև դու մարդկանց մեջ ամենագարշելին ես․ երբ դու դեռ երիտասարդ էիր՝ ամենաչար հովիվն էիր։ Դաշտ եկող երեխաներին, լինեին տղա, թե աղջիկ, դու նրանց մոտենում էիր պիղծ մտքով ու պիղծ ձեռքերով։ Անասուններն իսկ քո ձեռքին տանջվում էին։ Դու ինքդ արդեն քո չարությամբ պատժված ես․ եղկելի ես ու զառամյալ․ մարդ իսկի քո երեսին էլ չի ուզում նայել․ դրանից էլ լավ պատի՞ժ»։
 +
 +
Շատ նեղացավ չար ծերունին։ Դուրս ելավ տանից, գնաց դաշտը և թաքնվեց Տոունելի գետի եզրին, պղտոր ջրերի մոտ, որ երբ Լեմմինկայնենը Պոխյոլաից տուն վերադառնա, նրանից վրեժը լուծի։
 +
 +
 +
==Ռունա ԺԳ==
 +
 +
Լեմմինկայնենը խնդրում է Պոխյոլայի տիրուհու աղջկա ձեռքը
 +
 +
 +
Եվ ահա՛ ուրախ Լեմմինկայնենը դիմեց Պոխյոլայի տիրուհուն․
 +
 +
«Ես եկա, որ դու քո ամենագեղեցիկ աղջկան ինձ կնության տաս»։
 +
 +
Լոուխին այսպես պատասխանեց․
 +
 +
«Ես քեզ աղջիկ չեմ տա, ոչ գեղեցիկը, ոչ էլ եթե տգեղն ունենայի․ դու արդեն վաղուց կին ունես»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը պատասխանեց․
 +
 +
«Կյուլլիկկիին ես տանից վռնդեցի․ նա գնում էր ուրիշների տունը՝ երգում ու պարում։ Այստեղից ուզում եմ ավելի լավ հարսնացու տանել։ Տուր ինձ քո սիրունիկ, գեղեցիկ գանգուրներով աղջկան։»։
 +
 +
Լոուխին պատասխանեց․
 +
 +
«Երբեք իմ աղջիկը հասարակ մարդու չեմ տա։ Եթե ուզում ես իմ սիրելի աղջկա հետ ամուսնաալ, ապա կարո՞ղ ես ինձ համար բռնել այն արագավազ մեծ եղջերուն, որն ապրում է Հիյսիի անտառում»։
 +
 +
Լեմմինկայնենը առանց երկար մտածելու ասաց, որ այո՛, անպայման կբռնի մեծ եղջերուն․ դրա համար ամեն ինչ ունի՝ սուր, նետ, լարված աղեղ էլ ունի, միայն դահուկ չունի։
 +
 +
Լեմմինկայնենը գնաց դահուկ սարքող վարպետի՝ Լոուլիկկիի մոտ և խնդրեց․
 +
 +
«Ով դու լապլանդացի վարպետ, սարքիր ինձ համար ամենալավ դահուկները, ես գնում եմ հեռվում փռված Հիյսիի  անտառը որ բռնեմ մեծ եղջերուն»։
 +
 +
Վարպետը գլուխն օրորեց․
 +
 +
«Մի գնա, ուրախ Լեմմինկայնեն, մի գնա Հիյսիի անտառը, իզուր տեղը մի ընկնի եղջերուի ետևից․ նրան չես կարողանա բռնել, շատ֊շատ փթած քոթուկ կընկնի ձեռքդ»։
 +
 +
Կտրիճ տղան ասաց․
 +
 +
«Դու միայն ինձ համար ամուր դահուկներ սարքիր, որի տակը շատ ողորկ լինի և ես կբռնեմ Մեծ եղջերուն»։
 +
 +
Եվ վարպետն սկսեց աշխատել․ գիշերն աշխատեց՝ աջ կողմի դահուկը պատրաստեց, ցերեկն էլ ձախ կողմինը․ փայտերը լավ հղկեց, օղակներն էլ տեղը֊տեղին։ Իհարկե իր աշխատանքի արժեքն էլ լավ գնահատեց․ ամեն մեկ դահուկի համար ջրասամբույրի մորթի ուզեց, ամեն մեկ օղակի համար էլ աղվեսի մորթի։
 +
 +
Լյուոլիկկին դահուկները յուղեց և ասաց․
 +
 +
«Կա՞ աշխարհում այնպիսի հերոս, որ արժանի լինի այս հրաշալի դահուկներով որսի գնալ»։
 +
 +
«Ես այդ հերոսն եմ», ― ասաց Լեմմինկայնենը և ոտքերին հարմարեցնելով դահուկները ելավ դաշտ ու դուրան․ սահելով ճերմակ ձյունի վրայով, երգեց․
 +
 +
«Ամբողջ աշխարհում, այս երկնքի տակ, անտառի խորքում չի լինի ոչ մի չորքոտանի, որին չկարողանա հասնել ու բռնել փառապանծ Կալեվալայի որդին, երիտասարդ Լեմմինկայնենը»։
 +
 +
Չար Հիյսին լսեց հերոսի երգը և ծիծաղեց․
 +
 +
«Ինչքան կուզե, թող արագ սահի Կալեվալայի որդին, ցրտից կսառչի, բայց ձեռքը բան չի ընկնի»։
 +
 +
Եվ բաց թողեց արագավազ Մեծ եղջերուին։
 +
 +
Եղջերուն սրընթաց անցնում էր Պոխյոլայի դաշտերով ու անտառներով։ Լեմմինկայնենը սուրաց նրա ետևից, դահուկներից կայծեր էին ցայտում, ձողերից գոլորշի էր բարձրանում։
 +
 +
Եվ հանկարծ Լեմմինկայնենը լսեց, որ Պոխյոլայի հեռավոր մի գյուղից լսվում են շների վնգստոց, երեխաների ճիչ, պառավների լաց ու կոծ։
 +
 +
Հերոսը թափն ուժեղացրեց․ քշեց հասավ այդ գյուղը, հարցրեց․
 +
 +
«Ի՞նչ փորձանք է եկել ձեր գլխին, որ այդպես վնգստում են շները, ճչում են երեխաները, պառավներն էլ այդպես դառն ողբում են»։
 +
 +
Գյուղացիք պատասխանեցին․
 +
 +
«Նրա համար են շները վնգստում, երեխաները ճչում, մեծերը ողբում, որովհետև այստեղով անցավ Հիյսիի արագավազ եղջերուն։ Իսկ որտեղից անցնում է այդ Մեծ եղջերուն այնտեղ մի փորձանք է գալիս մարդկանց գլխին։ Այդ եղջերուն շուռ տվեց մեր ջրերով լիքը տակառները, կրակի մեջ թափեց մեր կերակուրները․ մնացինք ծարավ ու քաղցած»։
 +
 +
Ուրախ Լեմմինկայնենը ասաց․
 +
 +
«Դարդ միք անի, շուտով ես այդ եղջերուին կբռնեմ և ձեզ բոլորիդ համար ուտելիք կլինի․ միայն թե լավ մաքրեցեք պուտուկները, երեխաները թող տաշեղներ հավաքեն, պառավներն էլ թող օջախները թեժացնեն»։
 +
 +
Լեմմինկայնեն ավելի ուժով հենվեց դահուկների ու ձողերի վրա ու քշեց եղջերուի հետևից։
 +
 +
Դեռ մեկ քայլ չէր արել, որ գյուղացիների աչքից կորավ, երկրորդ քայլին արդեն ձայնը չէր լսվում, երրորդ քայլին արդեն հասավ Մեծ եղջերուին և թափով թռավ նրա մեջքին։
 +
 +
Հետո արդեն Լեմմինկայնենը Մեծ եղջերուին կապկպեց կաղնու ճյուղերից հյուսած պարանով, պարանն էլ կապեց թխկենու ցցից։
 +
 +
Հիյսիի Մեծ եղջերուն փրփրեց֊կատաղեց, կաղնու ճյուղերից հյուսած պարանը կտրեց, թխկենու ամուր ցիցը ջարդեց և մի ոստյունով թռավ՝ սուրաց առաջ։
 +
 +
Շատ զայրացավ Լեմմինկայնենը, փորձեց հասնել որսի ետևից, բայց դեռ մեկ քայլ չէր արել, որ դահուկների կաշեփոկերը կտրվեցին, ձողերը ջարդվեցին։ Տղան նայեց, տեսավ եղջերուն արդեն անցավ անտառի թավուտները, հասավ դաշտերը և այնպես արագ էր սլանում, որ ականթոթափ արդեն կորավ հերոսի աչքի առջևից։
 +
 +
Գլուխը կախեց հերոսը և այսպես խոսեց․
 +
 +
«Թող ոչ ոք իր կյանքում չփորձի Հիյսիի անտառում Մեծ եղջերուին բռնել, ինչպես ես անբախտս փորձեցի։ Դահուկներս ջարդեցի, ձողերս կոտրեցի, բայց նպատակիս չհասա»։
 +
  
  

18:33, 9 Նոյեմբերի 2016-ի տարբերակ

Կալեվալա

հեղինակ՝
թարգմանիչ՝ Արձակ պատմեց՝ Հմայակ Սիրասը
աղբյուր՝ «Կալեվալա»


Ռունա Ա

Վեյնեմեյնենի ծնունդը

Իմ թանկագին եղբայր, մանկությանս ոսկե բարեկամ, արի միասին երգենք, ասենք մեր խոսքը սերունդներին։

Դե, տուր ձեռքդ եղբայր, թող մեր բարեկամները լսեն մեր երգերը, թող երիտասարդները սովորեն ու գալիք սերունդներին հաղորդեն հայրենի նվագները, որ մենք հավաքել ենք ժողովրդի ընդերքից։

Երգենք ու հիշենք Վեյնեմեյնենին, Իլմարինենին, Կաուկոմեյլիին և Իոուկախայնենին․ երգենք երգերն այն, որ մեր նախնիները երգեցին Կալեվալայի Հյուսիսային տափաստաններում։

Այս տողերը երգում էր հայրս, երբ կացինն էր սրում, սովորեցնում էր ինձ մայրս, երբ երգելով թեշիկն էր մանում։

Ես այն ժամանակ դեռ շատ փոքր էի և միայն կաթով էի սնվում, բայց լսում էի երգեր Սամպոյի հրաշագործությունների և նենգ Լոուխիի դավադրությունների մասին։ Եվ Սամպոն երգերում հավերժացավ, և կործանվեց դավադիր Լոուխին։

Այդ երգերը ես քաղեցի մեր աշխարհի մշտադալար թփերից, պոկեցի մեր ծառերի դալար ճյուղերից և մեր բուրավետ արոտներից։ Երբ հովիվ էի և քայլում էի հայրենի ճամփաներով՝ հավաքեցի այս երգերն այն մարգագետիններում, ուր մեղուն ծաղիկներից մեղր էր քաղում։

Շատ ցուրտ ու սառնամանիքներ եկան ու անցան մեր երկրով, շատ հողմեր ու փոթորիկներ անցան մեր աշխարհով, շատ ծփծփացին ծովի ալիքները, բայց երգերն այս չխամրեցին, և ահա՛, եկավ ժամանակը, որ ես ոսկյա արկղը բացեմ և երգերի կծիկը քանդեմ։

Թե որ ինձ գարեջուր մատուցեք, հետն էլ տարեկանի հաց՝ իմ երգերը կհնչեն դուրեկան, բայց եթե գարեջուր չլինի, մի թաս աղբյուրի ջուր դնեք իմ առաջ, միևնույն է, ես կերգեմ։ Կերգեմ, որ երեկոն ուրախ անցնի, և նույնպիսի ուրախությամբ սկսվի մեր վաղվա օրը։

Ես շատ երգեր լսեցի հավատարիմ Վեյնեմեյնենի՝ Կալեվի իմաստուն երգչի մասին, որին աշխարհ բերեց այն չքնաղ կույս Իլմաթարը։


* * *

Օդեղեն բարձունքի դուստր Իլմաթարը շատ ժամանակ կույս մնաց, շատ դարեր ապրեց մեր ընդարձակ հարթությունների վրա շնկշնկացող օդի ոլորտերում։

Եվ Իլմաթարը ձանձրացավ․ այլևս չէր կարող միայնակ ապրել օդի անսահման տարածություններում։ Եվ ահա՝ կույսն իջավ ծովափ, թեքվեց ալիքների վրա։ Փչեց կատաղի քամին, ծովը փոթորկվեց, փրփրադեզ ալիքները վեր֊վեր բարձրացան։

Իլմաթարն ընկավ ծովի ալիքների մեջ։ Ուժեղ քամուց ու ծովի հորձանքից նա հղիացավ։

Լրիվ յոթ հարյուր տարի նա հղի մնաց։ Մարդկային իննը սերնդի կյանք նա տառապեց, սակայն պտուղը լույս աշխարհ չէր գալիս։

Ալիքներն Իլմաթարին մեկ դեպի արևելք էին տանում, մեկ դեպի արևմուտք, մեկ դեպի հարավ, մեկ էլ դեպի հյուսիս։ Տառապում էր կինն իր որովայնի ծանրությունից, բայց ծննդաբերության օրը չէր հասնում։

Կույսը շատ հուզվեց․ սկսեց լալ ու գանգատվել։

«Ճակատագի՛ր, ինչո՞ւ ես տանջում ինձ, թշվառիս․ օդային տարածություններից ընկա ջուրը և ալիքներն ինձ քշում են ծովի անհուն հարթությունների վրա։ Երանի թե օդի դուստր մնայի և այսպես չտառապեի։ Ցուրտն ու խոնավությունն են այստեղ այժմ իմ միակ բաժինը։ Ո՛հ, դու Ուկկո, բարձրյալդ Աստված, դու որ երկնքի տերն ես, իջի՛ր ծովի ալիքների վրա, շտապ օգնության հասիր, ազատիր ինձ այս տանջալի ցավերից, շտապի՛ր, աղերսում եմ»։

Քիչ անց, ահա, ծովի վրա սկսեց սավառնել մի գեղեցիկ բադ․ նա թեևերն է թափահարում և բույն է փնտրում։ Թռչում է արևմուտքից արևելք, հարավից հյուսիս և չի գտնում մի փոքրիկ ցամաք տեղ, որտեղ իր համար տուն ու բույն սարքի։ Ու թռչունն ասաց․

«Թե քամու վրա բույն դնեմ, թե ալիքների արանքում տուն սարքեմ, իմ բույնը կցրեն քամիները, իմ տունը շուռ կտան ալիքները»։

Իլմաթարը լսեց այս խոսքեը․ և ստեղծիչ ոգու դուստրն ուսերը դուրս հանեց ջրից, ապա ալիքների միջից դուրս հանեց ծունկը, որպեսզի թռչունն այնտեղ բուն դնի։

Սիրունիկ բադը թռավ մոտ եկավ․ կապույտ ջրերի մեջ տեսավ ծովամայր Իլմաթարի ծունկը, և կարծեց, թե դա իր ուզած կանաչ ճիմն է։

Բադը մեկ էլ պտույտ կատարեց Իլմաթարի գլխավերևում և եկավ նստեց նրա ծնկան վրա, ինչպես իր բույնի վրա և ածեց վեց ձու, ապա ածեց յոթերորդը, այն էլ երկաթե ձու։

Եվ բադը թուխս նստեց ձվերի վրա։ Անցավ երկու օր․ Իլմաթարը ձվերն ու թխսկանը պահում էր ծնկան վրա, բայց երրորդ օրն արդեն չդիմացավ․ ծնկան մաշկն այնպես տաքացավ, կարծես այրվում էր բոցերի մեջ․ ծովամայրն ուժեղ ցնցվեց․ ձվերը ծնկան վրայից ջուրը թափվեցին, ջարդվեցին։

Բայց ջարդված ձվերն ալիքների ու տիղմերի մեջ չկորան, նրանք հրաշալի ձևեր ստացան։

Ձվի ներքևի մասից ստեղծվեց մայր֊Երկիրը։

Ձվի վերևի մասից ստեղծվեց բարձր երկնակամարը։

Ձվի դեղնուցից հուրհրան արևն ստեղծվեց։

Եվ մյուս կտորներից ստեղծվեցին աստղեր ու ամպեր։

Եվ տարին անցնում է տարվա ետևից․ արևն է փայլում երկնքում, լուսինն է շրջան անում խավար գիշերում։ Ջրերի մայրը դեռ օրորվում է ալիքների վրա։

Նորից անցնում է տաս տարի և ահա Իլմաթարը գլուխը հանում է ջրից և սկսում է իր արարչագործությունը։

Ձեռքը երկարում է թե չէ՝ հրվանդաններ են ստեղծվում ծովափին։ Որտեղ սեղմում է ոտքը՝ ձկների համար փոսեր են առաջանում։ Իսկ երբ կանգնում է ծովի հատակին, անդունդներ էին գոյանում։

Այսպես էլ ծովի ալեբախության պահերին հասնելով ցամաք՝ ժայռեր ստեղծեց․ բարձունքներ և հովիտներ առաջացան հարթ տարածությունների վրա, բայց միայն Վեյնեմեյնենը դեռ չէր ծնվում։

Եվ հավատարիմ Վեյնեմեյնենը դարձյալ երեսուն տարի ապրեց մոր արգանդում, բայց արդեն շատ էր նեղվում․ կարոտում էր հուրհրան արևին, կարոտում էր պայծառ լուսնին։

Եվ նա այսպիսի խնդիրք արավ․

«Ով դուք արև, լուսին և աստղեր, շուտ, ազատեցեք ինձ այս նեղ բնակարանից։ Ուզում եմ տեսնել արևն ու լուսինը, ուզում եմ Մեծ Արջ աստղից իմաստություն սովորել»։

Վերջապես Իլմաթարն ազատվեց իր երկունքի ցավերից։ Ծնվեց Վեյնեմեյնենը և ընկավ ալիքների մեջ, հանձնվեց ծովի խնամքին։

Ապրեց ծովի մեջ Վեյնեմեյնենը հինգ տարի, վեց տարի էլ տատանվեց ծովի ալիքների վրա։

Անցավ դարձյալ յոթ և ութ տարի․ նա լողաց ծովի անհուն տարածություններում և վերջապես մեկ օր էլ հասավ ցամաք։ Անծանոթ վայր էր այդ ցամաքը և բոլորովին անտառ չէր երևում այնտեղ։

Ձեռքերի վրա հենվեց, ոտքի կանգնեց Վեյնեմեյնենը, որ տեսնի արևն ու լուսինը, որ իմաստություն սովորի Մեծ Արջից։

Ահա այսպես ծնվեց հզոր երգասաց Վեյնեմեյնենը, ստեղծիչ ոգու դստեր՝ Իլմաթարի որդին։


Ռունա Բ

Վենեմեյնենը շենացնում է հայրենի աշխարհը

Ահա՛, Վեյնեմեյնենը սկսեց քայլել ծովափով, ապա անցավ մի կղզի, բայց հարթ տարածության վրա ոչ խոտ էր բուսնում, ոչ ծառ․ ամեն կողմ չոր է ու ցամաք։ Տարիներ շարունակ նա ապրեց այդ անմարդաբնակ կղզում և գիշեր֊ցերեկ մտածում էր, ո՞նց անել, որ ամեն տեղ բուսականություն լինի, հողն ամուլ չմնա։

Այս մտքերի մեջ էր մեծ երգիչը, երբ նրա դեմ ելավ մի պատանի, ուսից մի պարկ գցած։

Վեյնեմեյնենը հարցրեց․

«Ո՞վ ես դու»։

Այսպես պատասխանեց աշխույժ պատանին․

«Ես Սամպսա Պելլերվոյնենն եմ․ եկել եմ քեզ օգնեմ, որ աշխարհը շենանա»։

Եվ Վեյնեմեյնենի բարի խորհուրդով դաշտերի զավակ Պելլերվոյնենը գործի անցավ։

Իր պարկից հանեց սերմերը և շաղ տվեց աշխարհով մեկ։ Բոլոր բլուրները, ճահիճները, հարթությունները, լեռները, ամբողջ երկիրը կանաչազարդեց պատանին։ Աճեցին և բոյ քաշեցին բարձրաբերձ բարդիներ և սոսիներ, կեչիներ և եղևնիներ։ Ամեն թումբից ծաղիկների բուրմունք էր տարածվում օդում, ամեն պուրակից էլ պտուղներով լի ծառերի շրշյունն էր լսվում։ Հայրենի աշխարհը նոր կյանք առավ։

Նայեց ծերունի Վեյնեմեյնենը ու տեսավ, որ պատանին լավ է աշխատել, ամեն տեսակ ծաղկունք և ծառ աճեցրել է, բայց միայն հաստարմատ կաղնին չէր աճում։ Սկսեց մի քանի օր ու գիշեր, բայց աստվածային ծառը՝ կաղնին չէր աճում։

Մի օր էլ տեսավ, որ ծովից չորս աղջիկ դուրս եկան, ապա նաև հինգերորդը։ Նրանք սկսեցին քաղ անել․ քաղում էին ցողաթաթախ խոտը, քաղում էին և կիտում իրար վրա։

Ահա ծովից դուրս եկավ Տուրսաս դյուցազնը։ Նա կրակ տվեց և աղջիկների կիտած խոտը բոցավառվեց․ ծուխն ամպ դարձավ և քիչ անց խոտից մնաց մոխիրների կույտ։

Այդ մոխիրների կույտի մեջ դյուցազնը մի տերև դրեց և տերևի կողքին էլ կաղին։

Կաղնու բունն սկսեց աճել, բերրի հողի ծոցում խոր արմատներ գցեց և, բոյ քաշելով, հսկա ու փարթամ ճյուղեր արձակեց։

Փարթամ, կանաչ ճյուղերը հասան մինչև երկինք․ արդեն խանգարում էին ամպերի ընթացքը, մարդկանցից ծածկում էին արևը, չէր երևում պայծառ լուսինը։

Ծերուկ հավատարիմ Վեյնեմեյնենը մտածեց․ ո՞վ է այն ուժեղ մարդը, որ կարողանա տապալել այս կաղնին․ չէ՞֊որ եթե արևը չփայլատակի վերևում, լուսինը շողեր չարձակի, մարդկանց կյանքը տխուր կլինի, ձկներն էլ կդժվարանան լողալ ջրերում։

Այդպիսի ուժեղ դյուցազն չգտնվեց, որ կարողանար բարձրաբերձ բազմաճյուղ կաղնին տապալել։

Այն ժամանակ ծերուկ Վեյնեմեյնեն այսպիսի խնդիրք արավ։

«Ստեղծիչ ոգու դուստր, մայր իմ հարազատ, ջրերի խորքից ինձ զորություն առաքիր․ ահեղ է ջրի ուժը․ առաքիր այնպիսի զորություն, որ կարողանա տապալել այս հսկա չար կաղնին, որ նորից արևն հուրհրա, նորից փալփլի լուսինը»։

Եվ ահա ծովի ալիքներից դուրս եկավ մի դյուցազն․ ոչ աժդահաների չափ էր, ոչ էլ շատ փոքր։ Մի թզուկ․ պղնձե գլխարկ ուներ նա, ոտնամանները, ձեռնոցներն ու քամարն էլ նույնպես պղնձից էին։ Քամարից մի մատնաչափ կացին էր կախված և մի եղունգի չափ էլ սուր։

Հավատարիմ Վեյնեմեյնենը մտածեց․ տեսքով սա դյուցազնի է նման, բայց բոյը՝ թզուկի․ մի հարցուփորձ անեմ, տեսնեմ ինչացո՞ւ է։

«Ո՞վ ես դու, ո՞ր դյուցազներից ես․ ի՞նչ զորություն ունես»։

Ծովային թզուկ հերոսը պատասխանեց․

«Այո՛, իրոք, ես ծովի ալիքներից ելած հզոր դյուցազն եմ․ եկել եմ, որ այս հսկա կաղնին տապալեմ»։

Վեյնեմեյնեն ասաց․

«Բայց ինչպես տեսնում եմ, դու ստեղծված չես այսպիսի դժվարին գործի համար․ կկարողանա՞ս արդյոք հսկա կաղնին տապալել»։

Բայց դեռ այս խոսքերը չէր ավարտել, մեկ էլ տեսավ, որ թզուկն այլափոխվեց, դարձավ մի հսկա մարդ։ Ոտքերն ամուր սեղմեց գետնին, գլուխն առավ ամպերին․ մորուքն իջնում էր մինչև ծնկները, գլխի մազերը մինչև կրունկները։

Հսկան իր կացինն ու սուրն սկսեց հեսանի վրա սրել։ Ապա երբ այդ գործն ավարտեց, սկսեց քայլել․ առաջին քայլին ոտքը դրեց ծովափի փխրուն ավազին, երկրորդ քայլին հասավ սևահողին և երրորդ քայլին կանգնեց կաղնու արմատի մոտ։

Սրած կացնով նա զարկեց մեկ անգամ, երկրորդ անգամ, ապա երրորդ զարկին կայծեր ցայտեցին կացնից և արդեն ճաքճքած կաղնին տապալվեց գետին։

Կաղնու բունը նա դրեց արևելյան կողմը։
Սաղարթները նետեց դեպի հարավ։
Ճյուղերը սփռեց դեպի հյուսիս։

Նա, ով ճյուղն է վերցնում, հավերժորեն երջանիկ էր դառնում, ով սաղարթից էր մի թուփ տուն տանում, նա կախարդության շնորհք էր ձեռք բերում, ով մի տերև էր պոկում֊տանում՝ սիրտը մխիթարվում էր։

Տաշեղներն ու չոփերն էլ ցիրուցան եղան․ մի մասը ծովը թափվեց, մի մասն էլ գետերը։ Ծովի ալիքները և գետի հոսանքները տաշեղները քշեցին տարան շատ ու շատ հեռուներ։ Քամու թևերով էլ շատ չոփեր թռան հասան ուրիշ աշխարհներ։

Քամին Պոխյոլա էլ հասցրեց կաղնու տաշեցներից։

Այնտեղ ծովափին, մի հրվանդանի մոտ, Պոխյոլայի աղջիկը մի մեծ գլխաշոր էր լվանում․ լվաց, նորից ողողեց ջրում, ապա փռեց քարին, որ չորանա։

Աղջիկը նկատեց տաշեղը, վերցրեց դրեց տոպրակի մեջ և տարավ հանձնեց կախարդին, որ նա դրանից կախարդական զենք սարքի։

Իսկ Կալեվում, երբ արդեն կաղնին տապալված էր, նորից արևն սկսեց փայլատակել երկնքում, և լուսինն էլ շող էր արձկում գիշերներին։

Փարթամորեմ աճեցին անտառները, պուրակներում կանաչին տվին դալար տերևները․ ճյուղերին սկսեցին ճախրել բազմաթիվ թռչուններ․ կեռնեխները գեղգեղացին և կկուներն էլ կու֊կու կանչեցին։

Պտուղներով բեռնվեցին ծառերը, ոսկեգույն ծաղիկներ աճեցին ամեն տեղ, բանջարով և դալար կանաչով էլ ծածկվեցին դաշտ ու անտառ։

Բայց միայն գարի չէր բուսնում․ հացն էր պակաս աշխատող մարդուն։

Ծերուկ հավատարիմ Վեյնեմեյնենը քայլում էր ծովափով և մտորում էր․ այնտեղ գտավ գարու վեց հատիկ, վերցրեց դրեց պարկի մեջ և գնաց, որ հատիկները ցանի Կալեվալայի հողերում֊Օսմոյի դաշտերում, ուր հոսում էր հորդառատ գետը։

Եվ ահա երաժշտահավը կչկչաց․

«Օսմոյում գարին ծիլ չի արձակի, Կալեվայում վարսակ չի բուսնի․ այնտեղ դաշտը մաքրված չէ, այնտեղ, ուր վար ու ցան պիտի անես, ծառերը չեն կտրված, չեն այրած, որ մոխիրը խառնվի հողին և հողը բերրի դառնա»։

Ծերուկ Վեյնեմեյնենը կացինը ձեռքն առավ և սկսեց անտառը կտրել․ բոլոր ծառերը կտրեց, միայն կեչին թողեց, որ նրա տերևներին թռչուններն հանգստանան և կկուները կուկու կանչեն։

Վերևում սավառնում էր արծիվը․ մոտեցավ կեչու կատարին և հարցում արավ․

«Ինչո՞ւ կեչի ծառին ձեռք չտվիր․ նրա գերակազմ բունը ինչո՞ւ կանգուն պահեցիր»։

Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Կեչին թողեցի, որ նրա ճյուղերին հանգստանան թռչունները, որ արծիվը երկնքից թռչի, նստի նրա կատարին»։

Երկնասլաց արծիվն ասաց․

«Շատ գովելի է քո հոգատարությունը, թող թռչունները հանգստանան այնտեղ․ ես ինքս էլ գամ և նստեմ կատարին»։

Եվ արծիվը կրակ բերեց․ Վեյնեմենենը կտրած ծառերն այրեց, հողը փափկացրեց, մոխիրը խառնեց հողին։ Ծերուկը պարկից հանեց գարու վեց հատիկները, ցանեց պարարտ հողի մեջ, ապա երգեց․

«Ահա ես ցանում եմ սերմերը, ցանում եմ ամենազոր աջովս։ Մայր երկիր, դու ուժ տուր հողին, որ նա աճեցնի սերմերը։ Զարթիր հարազատ հող․ այնտեղ, ուր ես քրտնաջան աշխատեցի, թող սերմերը ծիլ արձակեն, թող հազար ու հազար հասկեր հասունանան։ Ով դու բարձրյալդ Ուկկո, Հաստիչդ երկնային, դու որ հրաման ես տալիս կայծակներին և ամպրոպներին, դու արևելքից և հյուսիսից, արևմուտքից և հարավից ամպեր հավաքիր, անձրև առաքիր, որպեսզի ցողունն ամրանա, որպեսզի հասկերն այստեղ աճեն և շրշյուն արձակեն»։

Երկրային հայր Ուկկոն բարի խորհուրդ արավ և չորս կողմից ամպեր առաքեց։ Առատ անձրև տեղաց, ոռոգեց արտերը, և փափուկ հողի վրա փարթամորեն աճեցին գարու հասկերը։

Վեյնեմեյնենը շատ ուրախացավ․ չէ՞ որ գարու ամեն մեկ հասկը վեց անկյունանի էր՝ լիքը, տռուզ հատիկներով։ Վեր նայեց տեսավ կկուն թառել էր կեչու ծառին։

Ծերուկը երգով դիմեց թռչնին․

«Երգի՛ր, թռչնակս, երգի՛ր լուսաբացին, երգիր կեսօրին և գիշերին, երգիր և ուրախացրու մարդկանց։ Թող դաշտերը փարթամանան, թող անտառներն ավելի գեղեցիկ երևան, թող մեր ծովափնյա աշխարհը հարստանա, մի ծայրից մյուսը լցվի հացի առատ բերքով»։


Ռունա Գ

Իոուկախայնենը գալիս է մրցելու Վեյնեմեյնենի հետ

Կաղնու թավուտների մեջ, իր հայրենի Կալեվալայում ապրում էր Վեյնեմեյնենը, ապրում ու երգում էր մեծ իմաստության երգերը։

Երգում էր ցերեկները, երգում էր գիշերները․ երգում էր անցած օրերի մասին, հերոսների փառքի և սխրագործությունների մասին։

Նրա երգի համբավը տարածվեց աշխարհե֊աշխարհ։

Պոխյոլայում ապրում էր մի լղարիկ երիտասարդ՝ լապլանդացի Իոուկախայնենը։ Մի օր նա հյուր գնաց ծանոթների մոտ և լսեց մի քանի բաներ, որ բոլորովին դուր չեկան նրան։ Իբրև թե անտառաշատ Կալեվալայում ապրում է մի մարդ՝ Վեյնեմեյնեն անունով, որ շատ ավելի դուրեկան և իմաստուն երգեր է երգում, քան այն, ինչ երգում է ինքը, քան այն երգերը, որ հորինել է իր հայրը։

Շատ զայրացավ Իոուկախայնենը, նախանձի թույնով լցվեց սիրտը, որ բոլորը գովում են Վեյնեմեյնենին, նա գնաց ծնողների մոտ և հպարտ֊հպարտ ասաց․

«Չէ՞ որ ես էլ երգիչ եմ․ կերթամ կմրցեմ Վեյնեմեյնենի հետ»։

Մայրն աղաչանք է անում, թե մի՛ գնա, որդի, գլուխդ մի վտանգի․ իսկ հայրը խրատում է․

«Մի գնա, որդիս․ Կալեվալայի թավուտներում գլխիդ փորձանք կգա, քեզ կկախարդեն, և այլևս դու ոչ ձեռքերդ կկարողանաս շարժել, ոչ էլ ոտքերումդ ուժ կմնա»։

Իսկ ջահել Իոուկախայնենը պարծենում է․

«Հայր իմ, դու շատ բանիբուն մարդ ես, մայրս էլ շատ բան գիտի, բայց ես ավելի շատ բան գիտեմ։ Թե որ միտքս դրել եմ մրցել, ես ամենալավ երգչին էլ կհաղթեմ, կախարդներին ինքս կկախարդեմ։ Այնպես կերգեմ, որ ով եղել է առաջինը, նա իմ դիմաց կդառնա վերջինը։ Ես նրան քարե շորեր կհագցնեմ, գլխին քարե թասակ կդնեմ, որ այլևս չհանդգնի իմ դեմ խոսել»։

Համառ տղեն ձի լծեց ոսկեզօծ սահնակին ու քշեց․ ձիու ռունգերից կրակ էր ցայտում, սմբակները կայծեր էին արձակում։ Եվ ահա հայրենի տունը մնաց հեռվում։ Տղան ավելի արագ քշեց սահնակը․ անցավ մեկ երկու օր և երրորդ օրվա վրա հասավ Կալեվալայի աշխարհը, կաղնիների թավուտ անտառը։

Ծերուկ, հավատարիմ Վեյնեմեյնենը հենց այդ պահին սահնակով անցնում էր անտառի միջով։ Երիտասարդ տաքարյուն Իոուկախայնենը քշեց իր սահնակը Վեյնեմեյնենի վրա և սահնակների քաշաններն այնպես թափով դիպան իրար, լծասարքերն այնպես թափով զարկվեցին մեկը մյուսին, որ երկու երգիչներն էլ ձգեցին սանձերը և կանգ առան, տեսան որ սահնակների քաշաններից գոլորշի է բարձրանում․ իսկ լծասարքերի աղեղներից ջուր է ծլծլում։

Վեյնեմեյնենը կշտամբեց տաքարյուն տղային․

«Դու ո՞ր աշխարհից, ո՛ւմ տոհմից ես, որ այդպես խելացնոր արշավում ես ուրիշի վրա․ ինչո՞ւ ջարդեցիր իմ խամութը և դալար ճյուղերից սարքած լծասարքը․ դու ինչո՞ւ ջարդեցիր իմ սահնակը»։

Տղան այսպիսի ամբարտավան պատասխան տվեց․

«Ես երիտասարդ Իոուկախայնենն եմ, իսկ այժմ դու ինձ ասա, ո՞վ ես դու, ի՞նչ անպիտան տահմի ծնունդ ես»։

Ծերունի Վեյնեմեյնենը տվեց իր անունը և հանգիստ ասաց․

«Դու ջահել ես ինձնից, ով Իոուկախայնեն, ճամփա տուր ինձ»։

Ամբարտավան ջահելն այսպիսի խոսքեր ասաց․

«Այստեղ կարևոր չէ, թե մեզնից ով է ծեր և ով է ջահել։ Ով շատ բան գիտե, և ով ավելի իմաստուն է, ապա նա պետք է առաջ անցնի և մյուսը նրան ճանապարհ տա։ Ուրեմն, ծերուկ, հավերժական երգասաց Վեյնեմեյնեն, պատրաստվենք երգերով մրցելու միմյանց հետ»։

Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Դե ես անհայտ, անփորձ երգիչ եմ, իմ հայրենի երկրում ման եմ գալիս և լսում եմ միայն կկուկներին։ Դե, ուրեմն, երգիր, որ իմանանք, թե դու իրոք գերազանցում ես ուրիշներին և շատ բան գիտես»։

Եվ երիտասարդն սկսեց․

«Այ, ես շատ լավ գիտեմ, որ երդիկից է ծուխ բարձրանում, իսկ օջախը տան մեջ է՝ վառարանի ներքևում։ Սիգը ձկնկիթ է դնում, իսկ հավը ձու է ածում։ Ձյան վրա սահում է սահնակը, իսկ ծովի վրա կարելի է ճամփորդել նավակով։ Եթե չհամոզվեցիր, որ ես իմաստուն եմ, դեռ էլի շատ բաներ կարող եմ ասել, ― հյուսիսում եղջերուներ են լծում սահնակին, իսկ հարավում ձիով կամ եզներով են վար ու ցանք անում»։

Վեյնեմեյնենն ասաց․

«Այդ բոլորը մանուկներն էլ են թոթվում, ասածդ սովորական բաներ են, որ ամեն մի հետամնաց տանտիկին էլ գիտի․ թե կարող ես պատասխանիր, ի՞նչ գաղտնիքներ ունի բնությունը»։

Երիտասարդը շարունակեց․

«Բոլոր տեսակի դեղերից ամենահինը ջուրն է․ փրփուրը կախարդանքի համար են գործածում։ Պտուղը ծառերի վրա է աճում, իսկ մեղրը ծերպերի մեջ է գոյանում։ Հաստատ գիտեմ, որ կեռնեխը երգող թռչուն է, իսկ օձը սողուն է։ Գիտեմ, թե եռացող ջուրը թափվի մարդու վրա, նրա մաշկը կայրվի, իսկ ուժեղ ցրտի ժամանակ մարդ կսառչի։ Ամենայն ժամանակներից Աստված է մարդկանց ցավերից բուժողը։ Ջրերը լեռներից են սկիզբ առել, իսկ կրակն ընկել է երկնքից։

Սկզբում ամեն տեղ ճահիճ է եղել։ Բոլոր ծառերից տարիքավորը ուռին է։ Առաջին տները կառուցել են սոճուց, իսկ քարերից սարքել են առաջին ամանները»։

Վեյնեմեյնենն ասաց․

«Գուցե էլի բաներ հիշես, թե՞ բարբառեցիր բոլորն, ինչ կար քո խելապատակում»։

Երիտասարդ Իոուկախայնենը պատասխանեց․

«Չէ, դեռ էլի հիշելիք բաներ ունեմ․ հիշում եմ հին֊հին ժամանակները․․․ Ես ծովի հատակն էի հերկում՝ ստեղծում էի անդունդները, ձկների համար փոսեր էի փորում։ Լճեր փռեցի չորս կողմ, սարեր ստեղծեցի ու մեծ֊մեծ ժայռեր էի շուռ տալիս։

Ես նշանավոր դյուցազների շարքում յոթերորդն էի։ Ստեղծեցի ես այս աշխարհը, օդին սահմաններ գծեցի, և կառուցեցի երկնակամարը։ Ես լուսնին երկինք հանեցի, ստեղծեցի հուրհրան արևը, Մեծ Արջը երկնքի կենտրոնը դրի ու շուրջն աստղեր սփռեցի»։

Ծերունի Վեյնեմեյնենն ասաց․

«Դու ստում ես պատռած բերնով, դու երբեք դյուցազուն չես եղել, երբեք չգիտես, թե ինչպես են հերկել ծովի հատակը, ինչպես են գոյացել նրա անդունդները, և ինչպես են ձկների համար փոսեր փորել։ Դու չգիտես, թե ինչպես են ստեղծվել լճերը, ինչպես են վեր խոյացել սարերը, ինչպես են շուռ եկել ժայռերը։

Ոչ ոք քեզ չի տեսել այնտեղ, երբ ստեղծում էին աշխարհը, երբ օդին սահմաններ էին գծում, երբ երկնքում հաստատում էին արևն ու լուսինը, Մեծ Արջն ու աստղերը»։

Երիտասարդ Իոուկախայնենը բարկացավ ու ասաց․

«Եթե ես բանականությունս կորցրել եմ, ուրեմն սրով կնվաճեմ այն․ հապա, ծերուկ Վեյնեմեյնեն, դու երգիչդ մեծաբերան, արի չափվենք մեր սրերով, տեսնենք, թե ո՞ւմ սուրն է ավելի կտրուկ»։

Վեյնեմեյնեն ասաց․

«Ինձ բոլորովին չի սարսափեցնում ո՛չ քո սուրը և ո՛չ էլ քո իմաստությունը, ո՛չ զենքերդ, ո՛չ էլ խորամանկությունդ․ իմացի՛ր, ով անպիտան թշվառական, դու արժան չես, որ ես քեզ հետ սրով չափեմ իմ ուժերը»։

Փրփրեց Իոուկախայնեն, զայրույթից բերանը ծռմռեց, գլուխը թափահարեց և այսպես խոսեց․

«Ով վախենում է ինձ հետ մենամարտել, ով սիրտ չունի սուր ձեռք առնել, ես այդպիսի արհամարհելի մարդուն իմ երգերով խոզ եմ դարձնում, նետում աղբանոց, կամ փարախի մի անկյունը շպրտում»։

Վեյնեմեյնենը մռայլվեց, շատ խիստ զայրացավ, ապա սկսեց երգել։ Ոչ տղայական երգեր էր երգում նա, ոչ էլ զվարճալի տաղեր՝ անբան կանանց համար․ նրա երգը հերոսական երգ էր և այդ ցասումնալից երգը տարածվեց չորս կողմ, լճերը փոթորկվեցին, լեռները դողացին, ժայռերը ճաքճքեցին։ Եվ լապլանդացու ձին դարձավ ջրվեժի մոտ ընկած ժայռի մի բեկոր, նրա շունն էլ դարձավ մի գլաքար։ Ամբարտավան երիտասարդը զրկվեց ամեն ինչից։

Երգում էր Վեյնեմեյնենը և Իոուկախայնենը մինչև ծնկները, հետո մինչև կուրծքը խրվեց ճայճի մեջ։

Նոր միայն Իոուկախայնենը գլխի ընկավ, որ ինքը սխալ գործ է բռնել, հասկացավ, որ ինքը չէր կարող մրցել հզոր երգասաց Վեյնեմեյնենի հետ։

Ուզեց ճահճից դուրս գալ, բայց տեսավ, որ ոտքեերին քարե ոտնամաններ էին հագցված և չէր կարող տեղից շարժվել։

Շատ խիստ վախեցավ լապլանդացին, ըմբռնեց, որ ընկել է թշվառության մեջ․ այսպիսի խոսքերով նա դիմեց ծերուկ երգասանին․

«Ո՛վ դու իմաստուն Վյենեմեյնեն, հավերժական տեսանող․ վերցրու այս կախարդանքը, ազատի՛ր ինձ ծանր վիճակից։ Ես քեզ կտամ անբավ փրկագին, ինչ բան և ինչքա՛ն ցանկանաս»։

Վեյնեմեյնեն ասաց․

«Ի՞նչ կտաս ինձ, թե վերացնեմ կախարդանքը, ազատեմ քեզ այս թշվառ վիճակից»։

Տղան ասաց․

«Ես ունեմ երկու սքանչելի աղեղ․ մեկը գերազանց նշան է առնում, մյուսը խփում է անվրեպ․ ընտրիր, որը կուզես»։

Վեյնեմեյնեն ասաց․

«Չեմ ուզում քո աղեղները, հիմար տղա, ինչի՞ս են պետք դրանք․ իմ տան բոլոր պատերին կախված են շատ աղեղներ, իմ աղեղներն իրենք իրենց գնում են անտառ և առանց ինձ խփում են անվրեպ»։

Երիտասարդ Իոուկախայնենը պաղատեց․

«Ես ունեմ երկու սքանչելի նավակ․ մեկը նրանցից թռչում է ինչպես հավք, մյուսը բեռներ է տանում։ Ընտրիր, որը քեզ դուր կգա»։

Ծերուկ Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Ես քո ոչ մեկ նավակի պետքն էլ չունեմ․ իմ ծովափին ես շատ նավակներ ունեմ․ նրանց մի մասը շարժվում է քամու ուղղությամբ, մյուսը քամուն հակառակ»։

Տղան ասաց․

«Ունեմ երկու հիասքանչ ձի, մեկը թռչում է ինչպես քամի, մյուսաը շատ ուժեղ լծելու ձի է․ ընտրիր որը կուզես»։

Հավերժական երգասացն ասաց․

«Քո գոված ձիերից ես շատ ավելի ընտիրներն ունեմ իմ գոմերում․ քո ձիերից ոչ մեկն ինձ պետք չէ»։

Տղան նորից աղաչանք արավ․

«Ով ծերուկ Վեյնեմեյնեն, ասա՛ սրբազան խոսքեր, վերացրու կախարդանքը, քեզ կտամ իմ ոսկե գլխարկը, լիքը արծաթով․ այդ գլխարկը հայրս բերել է ռազմի դաշտից»։

Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Ես քո ոսկու և արծաթի կարիքը չունեմ, իմ սնդուկները լի են ոսկով ու արծաթով»։

Հուսահատվեց տղան ու դարձյալ աղաչեց․

«Ո՛վ դու, ծերուկ Վեյնեմեյնեն, ազատիր թշվառիս այս ծանր վիճակից և ես քեզ կտամ իմ լայնարձակ դաշտերի ամբողջ հացահատիկը»։

Այսպես խոսեց ծերունին․

«Ես քո դաշտերը չեմ ուզում, բոլորովին հացի կարիք չունեմ։ Իմ աշխարհի որ կողմը նայես, այնտեղ հացառատ դաշտ է ու ամեն տեղ հատիկների շեղջեր են դիզված»։

Վեյնեմեյնենը նորից երգեց և Իոուկախայնենը այս անգամ մինչև կոկորդն ու ծնոտը խրվեց ճահճի մեջ։ Մամուռներն արդեն մտան բերանը։ Այս անգամ ամբարտավան տղան բոլորովին սարսափահար՝ աղերսեց․

«Ո՛վ դու իմաստուն Վեյնեմեյնեն, ազատիր ինձ այս ծանր վիճակից, վերացրու կախարդանքը, խնայիր իմ կյանքը, ոտքերս քիչ է մնում պոկվեն, աչքերս արդեն մթնդում են․ թե որ այս դաժան կախարդանքը վերացնես, իմ քրոջը՝ Այնոյին ես կտամ քեզ, որին շատ է սիրում մայրը։ Իմ քույրը թող քո կինը դառնա, թող քո տունն ու դուռը մաքրի, թող լվանա քո շորերը, թող հյուսի թանկագին վերմակներ, թող քեզ համար մեղրահացեր թխի, որ ծերության օրերին չտխրես»։

Հավերժական երգասաց Վեյնեմեյնենը շատ ուրախացավ, որ տղան քրոջը՝ Այնոյին իրեն կնության է տալիս։ Եվ այսպես խոսեց․

«Ա՛յ , այդ մեկը շա՛տ լավ ասացիր, վաղուց եմ ցանկանում ամուսնանալ։ Մեն֊մենակ շատ եմ տխրում։ Երբ տանից դուրս եմ գալիս, ոչ ոք ձեռքը չի թափ տալիս ու ինձ հրաժեշտի խոսքեր չի ասում․ երբ տուն եմ վերադառնում, ոչ ոք ինձ «բարի վերադարձ» չի ասում։ Ես մենակ եմ, ինչպես որորը ծովում, ինչպես ցցուն ժայռը ալիքների մեջ, ինչպես սոսին լերկ սարի վրա․․․ այո՛, շատ լավ ասացիր, այ այդ խոսքերից սիրտս մխիթարվեց»։

Եվ ծերուկը նստեց ժայռին, երգեց մեկ երգ, հետո էլի մի ուրիշ երգ և ապա ասաց սրբազան խոսքեր ու կախարդանքը վերացրեց։

Տղան դուրս եկավ ճահճից, քար դարձած ձին կենդանացավ, շունն իր կերպարանքն առավ, սահնակն էլ պատրաստ՝ իր սարք ու կարգով։

Տղան շտապ սահնակը նստեց և մեծ աղմուկով դեպի տուն շտապեց։ Շտապելուց սահնակը կպցրեց տան դրունքին, ջարդվեց քաշանը, փչացավ լծասարքը։

Հայրն ու մայրը վախեցած դուրս եկան ու հարցրին, թե ինչ է պատահել։ Տղան դառն արցունքներ թափելով լացեց, գլուխը քաշ գցեց, շրթունքները սեղմեց․ դեմքն էլ արդեն խիստ սփրթնած էր։

Մայրն ուզեց իմանալ, թե ինչ է պատահել և հարցրեց․

«Ինչո՞ւ համար ես լալիս, իմ անգին որդի»։

Տղան պատասխանեց․

«Ո՛հ դու, իմ հարազատ մայր, ես մեծ փորձանքի մեջ ընկա, իզուր տեղը չեմ լալիս․ հարյուր տարի էլ անցնի իմ արցունքը չի ցամաքի․ ես այսուհետև բնավ չեմ ուրախանա․ չէ՞֊որ իմ ազիզ քրոջը, քո հարազատ աղջկան՝ Այնոյին կնության տվի այդ ծերուկ Վայնեմեյնեին, որ նրա տան գործն անի, նրա համար մեղրահացեր թխի»։

Մայրը ծափ զարկեց և ուրախ֊ուրախ ասաց․

«Մի տխրիր տղաս, ես շարունակ երազում էի, որ այդ մեծ հերոսը իմ աղջկա ամուսինը դառնա»։

Լսեց այս խոսքերն Այնոն և շատ տխրեց․ մայրը դիմեց աղջկան․

«Ինչո՞ւ ես լալիս, իմ ազիզ Այնո, դու մեծահամբավ ամուսին կունենաս, կնստես նրա տանը, հարմարավետ սենյակում՝ լուսամուտի դիմաց և բարիքներով լի կյանք կվայելես»։

Աղջիկը պատասխանեց․

«Օ՛հ, մայր իմ սիրելի, պատճառ ունեմ լալու․ ես չեմ ուզում զրկվել իմ մազերի գեղեցիկ հյուսկերից, չեմ ուզում տանը նստել, գլուխս շալով փաթաթել, ծերուկ Վեյնեմեյնենին կին դառնալ ու նրան ծառայել․ չեմ ուզում զրկվել մեր արևից, մեր լուսնից, մեր երկնակամարից․ չեմ ուզում հեռանալ տնից֊տեղից, եղբորիցս, հորիցս»։

Իսկ մայրն ասաց․

«Չէ, աղջիկս, մի տխրիր, իզուր արցունք մի թափիր, քեզ մեծ բախտ է վիճակվել, դու անպայման պետք է մարդու գնաս Վեյնեմեյնենին․ նրա երկրումն էլ ամեն ինչ կա․ արևն ամեն տեղ էլ պայծառ փայլում է, ամեն տեղ էլ դաշտերում ցորեն և այգիներում մրգեր են աճում։ Կամուսնանաս մեծ երգչի հետ և շատ բախտավոր կլինես»։


Ռունա Դ

Գեղեցկուհի Այնոն

Գեղեցկուհի Այնոն անտառ գնաց ծաղիկներ փնջելու։ Մի փունջ հոր համար քաղեց, մյուսը մոր համար և մի երրորդն էլ եղբոր համար։

Ծաղիկները գիրկն առած աղջիկն անտառից շտապում էր տուն։ Եվ ահա նրա դեմը ելավ Վեյնեմեյնենը․ նայեց աղջկան, նայեց նրա գեղեցիկ զգեստներին և այսպես խոսեց․

«Այսուհետև զուգվիր֊զարդարվիր միայն ինձ համար, մազերդ հյուսիր և գեղեցիկ ժապավեն կապիր ինձ համար, ծաղիկներ փնջիր ինձ՝ փեսացուիդ համար, պարանոցդ զարդարիր մարգարտե մանյակներով, խաչ կախիր կրծքիդ, ապրի՛ր, ապրի՛ր միայն ինձ համար»։

Աղջիկն այսպես պատասխանեց․

«Ես ոչ մեկի մասին չեմ մտածել, երբ կրծքիս խաչ եմ կախել, երբ մազերս հյուսել և ժապավեն եմ կապել։ Ես հասարակ զգեստներ կհագնեմ․ ճերմակ հաց չեմ ուզում, ես ուզում եմ իմ հոր տանը մնալ, իմ հարազատ մոր հետ ապրել և հաց ուտել»։

Եվ աղջիկը խաչն ու մարգարիտները հանեց վզից, մատներից էլ ոսկե մատանիները, մազերի հյուսքից քանդեց ժապավենը և նետեց գետին․ նետեց, որ հայրենի անտառն իր թավուտներում պահի այդ ամենը։ Ապա լաց ու կոծով նա հորական տուն հասավ։

Հայրը կացին էր պատրասում․ հարցրեց․

«Աղջիկս, ինչո՞ւ ես լալիս»։

«Պատճառ ունեմ լալու, հայր իմ, կորցրել եմ կրծքիս խաչը, անգին մարգարիտները»։

Բակում եղբայրն աղեղ էր պատրաստում․ հարցրեց․

«Քույրիկ, ինչո՞ւ ես այդպես դառն արցունք թափում»։

«Եղբայր իմ, պատճառ ունեմ լալու, կորցրել եմ ոսկե մատանիներս, մեջքիս արծաթե քամարը»։

Ահա և Այնոյի քույրը։ Նա հյուսվածք էր անում․ հարցնում է․ «Քույր իմ անուշիկ, ինչո՞ւ այդպես հոնգուր֊հոնգուր կուլաս»։

«Պատճառ ունեմ լալու, սիրելի քույրիկ, կորցրել եմ թանկագին գինդերս, կորցրել եմ հյուսքերիս գեղեցիկ ժապավենները»։

Այնոն գնաց մոր մոտ։ Մայրը ճաշի պատրաստություն էր տեսնում։

«Իմ խեղճ դստրիկ, ինչո՞ւ ես լալիս»։

«Օ՜հ իմ հարազատ, իմ կաթնատու մայր, լալիս եմ, քանզի խորն է վիշտս։ Պուրակում ծաղիկներ փնջեցի հայրիկիս համար, քե՛զ համար, մեկն էլ եղբորս համար։ Ուզում էի տուն վերադառնալ, մեկ էլ դեմս ելավ Օսմոյնենը[1] և ասաց․ «Այսուհետև զուգվիր֊զարդարվիր միայն ինձ համար․․․ ծաղիկներ փնջիր ինձ՝ քո փեսացու Կալեվայնենի համար․․․ ապրիր միայն ինձ համար»։ Իսկ ես իմ բոլոր զուգս ու զարդարանքը, խաչն ու մարգարիտները հանեցի վրայիցս շպրտեցի անտառի մեջ և Օսմոյնենին ասացի․ «Ես ամուսնանալու մասին չեմ մտածում․ ուզում եմ հորս տանը մնալ, իմ հարազատ մոր հետ ապրել»։

Մայրն այսպես պատասխանեց աղջկան․

«Լաց մի՛ լինիր դստրիկս, մի՛ տխրիր։ Ես քեզ լավ կկերակրեմ․ կարագ ու կաթնահունց կուտես և շատ ավելի կգեղեցկանաս․ խոզի միս էլ կուտացնեմ, որ առույգ ու աշխույժ լինես։ Կորցրած զուգս ու զարդարանքիդ մասին էլ մի մտածիր․ սարի մոտերքում պահեստ ունեմ, դու գնա այնտեղ և բաց ամենալավ արկղը․ կգտնես յոթը հատ սքանչելի երկնագույն զգեստներ և ոսկյա միջակապեր։ Երբ աղջիկ ժամանակս անտառ էի գնացել մորի քաղելու, այնտեղ հանդիպեցի արևի և լուսնի աղջիկներին ու նրանք կարեցին ինձ համար այդ զգեստները։ Այդ արկղում դու ուրիշ զուգս ու զարդարանք կգտնես, ― ոսկյա ժապավեն մազերիդ համար, մետակսյա շապիկներ, նուրբ գուլպաներ և փափուկ կաշիներից կարված կոշիկներ։ Սրտիդ ուզածի պես կհագնվես և շատ ու շատ գեղեցիկ կդառնաս»։

Բայց աղջիկը չի համոզվում․ գնում է բակը․ էլի լաց է լինում և այսպիսի խոսքեր է ասում․

«Երբ ուղեղումդ լավ մտքեր են ծնվում ու չես կարող դրանք գործադրել ու երջանկանալ, ապա նման ես այն ալիքին, որ առաջանում է դույլի մեջ, երբ դույլը շարժում ես, կամ նման փոսում մնացած այն ձյան շերտին, երբ վրա է հասնում գարունը։

Ավելի լավ էր, որ ես ծնված չլինեի և այսքան դարդ ու ցավ չտեսնեի։ Երանի թե ութ օրական չդարձած մեռնեի․ այն ժամանակ ինձ քիչ բան էր պետք՝ մի կտոր քաթան և մի փոքրիկ փոս։ Մայրս մի քիչ լաց կլիներ, հայրս ավելի քիչ, իսկ եղբայրս բոլորովին լաց չէր լինի»։

Օրերն անցնում էին և Այնոն չէր դադարում լալուց։ Մայրը կրկին հարցրեց, թե ինչո՞ւ է լալիս աղջիկը։

«Ինչպես լաց չլինեմ․ ավելի լավ էր դու ինձ ծովը նետեիր, որ ձկներին ընկերություն անեի, քան թե ծերուկին խոստանայիր, որ ինձ կնության կտաս։ Ծերուկն ինձ հարմար ամուսին չէ․ նա քայլելիս կսայթաքի֊կընկնի, ես պիտի նրան օգնեմ՝ ոտքի կանգեցնեմ, ուտելիս՝ վրան կթափթփի կերակուրը և ես հա՛ նրա շորերը պիտի մաքրեմ»։

Եվ մի օր էլ աղջիկը գնաց սարը, գտավ պահեստը, հագավ ամենալավ զգեստները, վիզը գցեց ոսկյա մանյակ, մազերին մետաքսյա ժապավեն կապեց, մատներին էլ հագցրեց անգին քարերով զարդարված մատանիներ։ Բայց սիրտն ուրախ չէր․ անցնում էր դաշտերով ու անտառներով և թախիծով ինքն իր հետ խոսում․

«Այո, հասավ ժամանակը, որ ես հրաժեշտ տամ աշխարհին, ինձ նետեմ ծովը։ Չէ՞ որ հայրս ինձ համար լաց չի լինի, մայրս էլ ինձ չի խղճում, քույրս ու եղբայրս էլ շատ չեն տառապի ինձ համար»։

Գնաց մեկ օր, երկու օր, երրորդ օրվա վրա հասավ ծովափին։ Մութ գիշերը վրա հասավ․ դժբախտ աղջիկն ամբողջ գիշերը լաց եղավ․ երբ լույսը բացվեց, տեսավ երեք աղջիկներ, որոնք ուզում էին ծովը մտնել լողանալ։ Աղջիկը շորերն հանեց վրայից, կոշիկները մի կողմ շպրտեց, գուլպաները կախեց ծառի ճյուղից, ծովափի ավազի վրա դրեց ոսկյա մանյակն ու մատանիները։

Երբ Այնոն ջուրը մտավ, տեսավ աղջիկները հասել են ափից մի քիչ հեռու սպիտակին տվող քարերին։ Ինքն էլ լողաց ու հասավ սպիտակ քարին․ ուզեց նստել հանգստանալ։ Նստեց֊չնստեց ժայռի բեկորը պոկվեց և Այնոյին էլ հետը ծովի հատակը տարավ։

Եվ ծովի խորքից լսվում էր աղջկա աղիողորմ կանչը։

«Ես ծովը մտա, որ լողանամ, բայց դժբախտություն եկավ գլխիս։ Իմ սիրելի հայր, իմ հարազատ մայր, ես ծովի հատակը սուզվեցի, այժմ ձկներին քույր դարձա, նրանց հետ պիտի հավերժորեն ապրեմ։ Հայր իմ սիրելի, մինչև մահ֊գերեզման այստեղ ձուկ չորսաս, այստեղ, ո՛ւր քո ջահել աղջիկը սուզվեց մութ ջրերում։ Մայր իմ հարազատ, մինչև կյանքիդ վերջին օրն այստեղից ջուր չվերցնես ոչ խմորի, ոչ լվացքի համար, այստեղ, ուր քո սիրասուն աղջիկը սուզվեց մութ ջրերում։ Եղբայր իմ սիրելի, մինչև մահ֊գերեզման այս ծովի ջրերում չլողացնես քո ձիուն․ այն ալիքները, որ խփում են ավազոտ ափերին, այդ ալիքները քո քրոջ արյունն են, իմ ոսկորներն են շաղ տված այստեղ, իսկ քարերի արանքում բուսած մամուռներն էլ քո խեղճ քրոջ գիսակներն են»։

Ձայնը հասավ մոր ականջին․ մայրը զղջաց, որ ստիպում էր աղջկան ամուսնանալ ծերուկի հետ․ դառն արցունք թափեց ու ասաց․

«Մայրեր, եթե ձեր աղջիկներին զոռով, իրենց կամքին հակառակ պիտի ամուսնացնեք իրենց չսիրած մարդու հետ, ավելի լավ է, որ նրանց չխնամեք, չմեծացնեք»։

Եվ այնքան լացեց մայրը, որ նրա արցունքներից երեք առուներ գոյացան․ ամեն առվի մեջտեղը մի թումբ բարձրացավ, իսկ թումբերի վրա կեչիներ աճեցին՝ երեք բարձրաբերձ կեչիներ։ Ամեն մի կեչու վրա նստեց ոսկեգույն կկու։

Եվ կկուները երգում էին անընդհատ։
Մեկ կկուն «սե՛ր, սե՛ր» էր գեղգեղում։
Մյուս կկուն՝ «փեսա՛, փեսա՛» էր կանչում։
Երրորդ կկուն՝ «երջանկությո՛ւն, երջանկությու՛ն» էր խոստանում։
Եվ գիշեր ոի դերել չէր լռում կկուների կչկչոցը։
Բայց աղջիկը սիրո փոխարեն մահն էր գտել ծովում։
Փեսացուն մնացել էր վշտահար ու մենակ։

Իսկ մայրը՝ երջանկության փոխարեն ամբողջ կյանքում պետք է լաց լիներ։

Մայրը նորից ողբաց ու ասաց․

«Այսուհետև կկուների կանչը չպիտի լսեմ․ հենց որ լսում եմ, սրտիս կսկիծը սաստկանում է և արցունքս վարարում է գետի նման․ վա՜յ իմ գլխին, որ աղջկանս անբախտացրի, ծովի մութ ջրերին բաժին դարձրի»։


Ռունա Ե

Վեյնեմեյնենը գնում է ծովափ, փնտրում է Այնոյին

Լուրը հասավ Վեյնեմեյնեին։ Ծերուկ երգիչը լաց֊լացեց ամբողջ օրը․ գիշերը մինչև լույս ողբաց իր սիրեցյալ աղջկա, չքնաղ Այնոյի այդպիսի տխուր վախճանի համար։

Մյուս օրը նա տխուր֊տրտում գնաց ծովափ։ Թախիծով նայում է ալիքներին ― գուցե թե աղջիկը մի հրաշքով դուրս գա ծովի փրփուրների միջից։ Բայց չէ՛, ալիքները բախվում էին ափերին, իսկ Այնոն չկար ու չկար։

Այն ժամանակ Վեյնեմեյնենը պարկից հանեց պղնձյա կարթը արծաթյա երկար թելով և ոսկյա խայծով։ Կարթի կոթն ամուր պահեց ձեռքում և թելը ոսկյա խայծով նետեց ծովը․ «Գուցե թե ծովի խորքից կարողանամ դուրս բերել աղջկան» ― մտածում էր ծերուկը։

Ամբողջ գիշերը նա նստեց կարթը ձեռքին, և երբ արդեն լուսացել էր, նկատեց, որ կարթաթելը շարժվում է․ շտապ դուրս քաշեց և տեսավ, որ խայծին կպած է մի ձուկ։ Զգուշությամբ ձուկն ազատեց խայծից ու դրեց ավազին։ Ձուկը թպրտում էր, բայց նման չէր մինչ այդ ծերուկ երգչի տեսած ձկներին։

Ծերուկն ուշադիր նայեց ձկանն ու ասաց․

«Զարմանալի ձուկ է, ոչ սիգի է նման, ոչ լոսդու, ոչ տառեխի․ այսպիսի ձուկ առաջին անգամն եմ տեսնում»։

Հանեց դանակն և ուզում էր կտրտել ձուկը, մի փոքր ակռատ անել, մի մասն էլ պահել ճաշի, մյուս մասն էլ ընթրիքի համար։ Դեռ դանակը չէր մոտեցրել փորին, որ ձուկը թպրտաց և սոթ տալով՝ Վեյնեմեյնենի ձեռքից ազատվեց ծովն ընկավ։

Ձուկը շփշփոցով սկսեց ափին մոտիկ լող տալ․ մերթ երևում էր մի կողով, մերթ մյուսով․ երբեմն էլ պոչն էր դուրս հանում, վերջը գլուխը բարձրացրեց ալիքների միջից և խոսեց․

«Ո՛վ դու ծերուկ Վեյնեմեյնեն, ես նրա համար դուրս չեկա ծովի հատակից, որ դու ինձ կտոր֊կտոր անես և քեզ համար ակռատ, ճաշ և ընթրիք սարքես»։

Վեյնեմեյնենը հարցրեց․

«Հախա ինչո՞ւ ծովի խորքերից բարձրացար ալիքների վրա»։

Ձուկը պատասխանեց․

«Նրա համար բարձրացա ալիքների վրա, որ քո կինը դառնամ, մտնեմ քո տունը, ամբողջ կյանքումդ քեզ ուրախացնեմ, քեզ համար մեղրահաց թխեմ, փրփրուն գարեջուր մատուցեմ․․․ որ քո անկողինը կարգի բերեմ, գլխիդ տակ փափուկ բարձեր դնեմ, որ տունդ ու բակդ մաքուր պահեմ, փայտ կրեմ և վառարանում բոցը միշտ անշեջ պահեմ։ Ախր ես ձուկ չեմ։ Ո՞նց դու ինձ չճանաչեցիր․ ախր ես Իոուկախայնենի քույրն եմ, իմ անունն է Այնո․․․ ես այն եմ, որին դու փափագել ես ամբողջ սրտով և ամբողջ կյանքումդ ձգտել ես գտնել․․․ իսկ հիմա տեսնում եմ, ով դու ծերուկ, որ խելքդ թռցրել ես․․․ էլ ինձ չես կարող բռնել, ես ծովի ամենաչքնաղ հավերժահարսը կդառնամ»։

Ծերուկ Վեյնեմեյնենը աղաչանք արավ․

«Ուրեմն դու Իոուկախայնենի քո՞ւյրն ես․ իմ չքնաղ Այնո՞ն․․․ ո՛հ, դուրս արի ծովից, շուտ դուրս արի, որ քեզ տանեմ իմ երկիրը, իմ օջախը շենացնեմ»։

Բայց ձուկ աղջիկը ծովի խորքը սուզվեց և այլևս չվերադարձավ։

Ծերուկ Վեյնեմեյնենը խորը մտատանջության մեջ ընկավ։ Մեծ ուռկան սարքեց և շատ տեսակի ձկներ որսաց, բայց այլևս չկարողացավ բռնել այն սիրունիկ ձուկ֊աղջկան, որի համար ինքը տառապել էր և որը ծովի չքնաղ հավերժահարսը դարձավ։

Ծերուկը գլուխը քաշ գցեց և ինքն իր հետ խոսեց․

«Ո՛հ, չէ՞ որ ես թե խելք ունեի և թե զգայուն սիրտ։ Մի՞թե այդ ամենը կորցրել և հիմարացել եմ։ Մի՞թե ծերությունը հաղթահարել է ինձ և անպետք մարդ եմ դարձել։ Նրան ում երազում ու ձգտում էի, գտա, բայց ինչպե՞ս եղավ, որ չճանաչեցի իմ սիրելի Այնոյին, նույնիսկ ուզեցի կտոր֊կտոր անել․ աղջիկն էլ փախավ֊ազատվեց ձեռքիցս և ծովի մութ խորքերտ գնաց»։

Տխուր֊տրտում քայլում էր նա, ծանր հոգոց էր քաշում և մտածում, ― չեմ հասկանում, թե ի՞նչ անեմ, էլ ինչպե՞ս ապրեմ այս աշխարհում․ այսպես թափառելով ո՞ւր կհասնեմ։ Ա՜խ, երանի մայրս ողջ լիներ․ նա ինձ խորհուրդ կտար, որ այս դառն ցավերից չտանջվեի և մի բանով մխիթարվեի։

Եվ հանկարծ մայրը ծովի խորքից ձայն տվեց․

«Իմ սիրելի որդի, քո մայրը չի մեռել․ մի՛ տխրիր, մի՛ հուսահատվիր, որ զրկվեցիր քո սիրած Այնոյից։ Արիացի՛ր և գնա Պոխյոլա․ այնտեղ շատ գեղեցկուհիներ կան։ Գնա, ընտրիր ամենագեղեցիկ, ճկունիրան, արագաքայլ աղջկան և հետն ամուսանցիր, բախտավորվիր»։


Ռունա Զ

Իոուկախայնեն իր նետով ուզում է պատուհասել Վեյնեմեյնենին

Երունի երգասաց Վեյնեմեյնենը պատրաստվեց գնալ այն հեռավոր ցուրտ ու մշուշապատ աշխարհը։

Հեծավ իր աշխույժ, փրփրաբաշ ձին ու ճամփա ընկավ։ Իր հայրենի լուսառատ Կալեվալայի դաշտերով անցավ, հասավ ծովեզրի քարքարոտ ափերին։

Եվ ահա՛ երիտասարդ Իոուկախայնենը, այդ անպիտան լապլանդացին, որ ոխով էր լցված դեպի ծերունին և խիստ նախանձում էր նրան, ուզեց կործանել երգչին։

Նա պղնձից աղեղ շինեց։ Աղեղալարն էլ արագավազ եղջերուի ջղերից սարքեց։ Ապա նետեր սարքեց երկաթից և նետերի ծայրերին էլ օձի թույն քսեց։

Չար տղան դարանակալ սպասում էր, թե երբ կերևա Վեյնեմեյնենը։ Ու մի առավոտ նա տեսավ, որ արշալույսի շողերի միջով իր ձին է քշում ծերունի երգիչը, սլանում է դեպի Պոխյոլա։

Մայրը մոտեցավ որդուն և հարցրեց․

«Ո՞ւմ համար ես պատրաստել այդ աղեղն ու թունավոր նետերը»։

Տղան պատասխանեց․

«Այս նետերը ծովերի բարեկամ Վեյնեմեյնենի համար եմ պատրաստել, այն երգչի համար, որ ինձ հաղթեց․ այնպես պիտի խփեմ, որ նետը թիկունքից մտնի և սիրտը ծակելով դուրս թռչի»։

Մայրը բռնեց տղայի ձեռքն ու ասաց․

«Կալեվալայի երգիչ Վեյնեմեյնենին ձեռք չտաս, նա ինձ ազգական է։ Եթե այդ հզոր երգչին սպանես, ուրախությունը կքչանա աշխարհից։ Ինչքան կարող ենք, պետք է ուրախ ապրենք այս աշխարհում, թե չէ բոլորս էլ վերջ ի վերջո Տուոնելիի ատորերկրյա աշխարհն ենք գնալու, իսկ այնտեղ ամեն ինչ մռայլ է և հավիտենական խավար»։

Տղան մի պահ մտքերի մեջ ընկավ, բայց նախանձը շատ խորն էր բույն դրել հոգում, ասաց․

«Թող աշխարհից վերանա ուրախությունը, թող երկրից չքանա երգը․ ես ուղիղ նշանառությամբ Վեյնեմեյնենին կսպանեմ և նորից կդառնամ առաջինը բոլոր երգիչների մեջ»։

Նենգ տղան մոր աղաչանքը չլսեց, վազեց հասավ ճամփի եզրին, որտեղից պիտի անցներ Վեյնեմեյնենը և թաքստոցից լարեց աղեղը։

«Թռիր իմ նետ, եղջերուի ջիղը լավ եմ պնդացրել․ թռիր և պատուհասիր Վեյնեմեյնենին։ Թե նշանս նրա սրտից ցած լինի, դու թռիր վեր․ թե նշանս նրա սրտից բարձր լինի, դու թռիր ներքև և խոցիր երգչին»։

Ասաց ու աղեղնալարը ձգեց․ նետը շատ վերև թռավ և կորավ ամպերի մեջ։

Երկրորդ նետը էլ բոլորովին ներքև թռավ և խրվեց ավազների մեջ։

Այս անգամ արդեն նա երրորդ նետը հանեց պայուսակից, ավելի պինդ լարեց աղեղը և նետեց։

Բայց երրորդ զարկին էլ նետը չպատուհասեց Վեյնեմեյնենին։ Թունավոր նետը կպավ ձիուն և նրա մեկ թիակի տակից մտնելով, մյուս թիակի տակից դուրս ցցվեց։

Ձին սայթաքեց ու ընկավ ծովը։ Այստեղ սոսկալի փոթորիկ բարձրացավ, ծովն ալեկոծվեց և, Վեյնեմեյնենին պոկելով ձիու մեջքից, ալիքների վրայով քշեց խորերը։

Իոուկախայնենը ափից տեսավ այս բոլորը․ նրա չարնախանձ սիրտը հրճվեց ու նա բարձր֊բարձր խոսեց․

«Ո՛հ, ծերուկ Վեյնեմեյնեն, դու այլևս երբեք արևն ու լուսինը չես տեսնի, Կալեվալայի փարթամ֊ընդարձակ դաշտերում այլևս երբեք քո երգը չի լսվի։ Յոթը տարի օրորվիր ծովի ջրերի վրա, ութը տարի էլ բաց ծովում թող հողմը քեզ տաշեղի նման քշի այս ու այն կողմ։ Հետո սուզվիր սև ջրերի խորքը․ քո ոտքն այլևս չի դիպչի հայրենիքիդ հողին»։

Տղան տուն դարձավ․ մայրը հարցրեց․

«Մի՞թե դու սապնեցիր Կալեվի որդուն»։

«Այո՛, ես սպանեցի Վեյնեմեյնեին․ նա ընկավ ծովի պղտոր ալիքների հորձանքում, և փոթորիկը նրան քշեց, սուզեց սև ջրերի անդունդը»։

Մայրը շատ ափսոսաց և ասաց․

«Դու, թշվառակա՛ն, շատ վատ բան արիր․ ինչպե՞ս ձեռքդ զորեց Կալեվալայի երգչին սպանել։ Դու սև նախանձից շատ ստոր ու չար գործ արիր»։


Ռունա Է

Վեյնեմեյնենը արծվի թևերին նստած հասնում է Պոխյոլա․ մռայլ երկրի տիրուհին խոստանում է երգչին կնության տալ իր աղջիկը, եթե նա սարքի հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն


Ծերուկ հավատարիմ Վեյնեմեյնենը վեց ցերեկ և վեց գիշեր լողաց ծովի ալիքների վրա։ Ներքևը անդունդ, վերևը՝ կապույտ երկինք։ Էլի երկու օր հորձանքը նրան սոճու տերևի նման քշում էր այս ու այն կողմ։ Շատ հոգնեց երգիչը․ եղունգները պոկվեցին մատներից և նա այսպես խոսեց․

«Վա՜յ ինձ թշվառ ծերուկիս, թողի հեռացա իմ հայրենի հողից և ահա ընկել եմ ծովի ամենակուլ հորձանքի մեջ։ Չգիտեմ ինչպես ապրեմ այս ցուրտ ծովում․ մի՞թե եկել է իմ կյանքի վերջը․ չէ՞ որ ծովի ալիքների վրա տուն չի կարելի սարքել»։

Եվ ահա Լապլանդիայից թռավ հասավ մի արծիվ․ նրա մի թևը դիպչում էր ծովի ջրերին, մյուսը հասնում էր ամպերին․ պոչով ալիքներին էր փարվում, կտուցով խփում էր ժայռերին։

Արծիվը տեսավ Վեյնեմեյնենին և հարցմունք արավ․

«Ով դու դյուցազն, ինչու ես ընկել այս կապույտ ալիքների մեջ»։

Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Պատմեմ, իմացի՛ր, թե ինչո՛ւ ես, դյուցազնս, ընկել եմ ծովի կապույտ ալիքների մեջ․ գնում էի Պոխյոլա, այնտեղից աղջիկ ուզելու․ ձիս արագ սլանում էր ծովափով և ահա՛ լուսադեմին, հանկարծ սուր նետով սպանեցին իմ ձիուն․ ինձ էլ ուզում էին սպանել, բայց ես ծովն ընկա։ Եվ քամիներն ինձ քշեցին ծովի խորերը․ չգիտեմ ինչ կլինի իմ վերջը, քաղցի՞ց կմեռնեմ, թե՞ կսուզվեմ անդունդն ու կխեղդվեմ»։

Երկնասլաց արծիվն այսպես պատասխանեց․

«Դու բոլորովին մի տխրիր․ նստիր իմ մեջքին, և ես քեզ կտանեմ, որտեղ ցանկանաս։ Ես լավ եմ հիշում այն օրը, երբ դու Կալեվալայի անտառում ծառերն էիր այրում, որ բացատ ստեղծես, հողը պարարտացնես և վար ու ցանք անես։ Դու բարձրաբերձ֊գեղակազմ կեչի ծառը պահպանեցիր, որ թռչունները հանգստանան նրա վրա, որ ես էլ գամ ու թառեմ նրա կատարին»։

Վեյնեմեյնենը շատ ուրախացավ․ համարձակ լողաց, մոտեցավ արծվին և նստեց երկնասլացի մեջքին։

Արծիվը երգասացին մեջքին առած, թռավ, անցավ քամիների միջից, հասավ Հյուսիսային աշխարհը՝ Պոխյոլան․ ծերուկին իջեցրեց մի հրվանդանի մոտ և ինքը նորից թռավ անհայտացավ։

Վեյնեմեյնենը նայեց չորս կողմը և դառն֊դառն լաց եղավ․ տեղն անծանոթ էր, ինքն էլ մեջքին ու կողերին հարյուր վերք ուներ, մազմորուքն էլ աճել ու թափվել էր․ չէր գտնում մի ճամփա, որ վերադառնա այն աշխարհը, որտեղ ինքը ծնվել և ապրել էր հանգիստ ու իր երգով հիացրել բոլորին։

Օրերից մի օր, Պոխյոլայի տիրուհու աղախինը գոմը մաքրեց և աղբը տարավ ու թափեց արտի եզրին․ տուն դարձավ թե չէ, տիրուհուն ասաց․

«Ես ծովի կողմից հեկեկոցի ու լացի ձայն առա»։

Պոխյոլայի տիրուհին՝ Լոուխին, որ ատամները թափած մի պառավ էր, տանից դուրս եկավ, լսեց լացի ձայնը և ասաց․

«Այսպես ոչ երեխաներն են լալիս, ոչ էլ կանայք, այսպես լալիս են միայն դյուցազուն տղամարդիկ»։

Պառավը նավակ նստեց և հասավ հրվանդանին, որտեղ Վեյնեմեյնենը կուչ եկած լալիս էր։ Պոխյոլայի տիրուհին հարցրեց․

«Ա՛խ, խեղճ ծերուկ, դու ընկել ես օտար աշխարհ»։

Վեյնեմեյնենը մղկտաց․

«Գիտեմ, որ ընկել եմ օտար աշխարհ․ ես իմ հայրենիքում հայտնի մարդ էի, և շատ էր տարածված իմ փառքն ու համբավը»։

Լոուխին հարցրեց․

«Ես կուզեի իմանալ, և թույլ տուր հարցնել, ի՞նչ մարդ ես դու, ո՞ր դյուցազուններին ես ընկերություն արել»։

Ծերունի Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Ինձ իմ հայրենիքի պարծանքն էին համարում․ Կալեվալայի տարածությունների երգիչն էի, իսկ այժմ այս դժբախտ վիճակում, ես ինքս ինձ չեմ ճանաչում»։

Լոուխին ասաց․

«Այդ խոնավ տեղից դուրս արի, մտիր իմ նավակը, որ ինձ պատմես քո ճակատագիրը»։

Լոուխին ծերուկին նստեցրեց նավակի նստարանին, ինքն էլ թիավարեց և քիչ հետո հասան պառավի շքեղ տունը։ Տիրուհին քաղցած երգասացին լավ կերակրեց, և ամբողջ մեկ շաբաթ թողեց, որ հանգստանա։ Ծերուկն արագ կազդուրվեց, առաջվա նման էլի առույգացավ։ Նոր միայն Լոուխին սկսեց իր հարցուփորձը։

«Այժմ պատմիր Վեյնեմեյնեն, ինչո՞ւ էիր դու այդպես դառն արցունք թափում ծովի ափին»։

Ծերուկ հավատարիմ Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Շատ պատճառներ ունեմ լալու․ քանի՜ օր ու գիշեր ես լողում էի փոթորկոտ ծովի վրա և շատ տառապեցի փրփրոտ ալիքների հարվածներից։

Նրա համար եմ լալիս ու տանջվում, որ հեռացել եմ իմ Հայրենիքից և ստիպված եմ բախել օտար դռներ։ Այստեղ ամեն ինչ ինձ խորթ է, ծառերի ճյուղերն իսկ փշի նման ծակծկում են մարմինս․ միայն քամին է ինձ ծանոթ․ միայն արևն է ինձ հարազատ այս օտար հորիղոնում»։

Պոխյոլայի տիրուհին ասաց․

«Մի լար, մի տխրիր, ով Վեյնեմեյնեն։ Լավ կլինի, որ այստեղ մնաս, քեզ կկերակրեմ լավ ձկներով և խոզի ընտիր մսով»։

Ծերունի Վեյնեմեյնենը այսպես խոսեց․

«Օտար աշխարհում ինձ պետք չէ նույնիսկ ամենաընտիր ուտելիքը։ Ամեն տեղից լավը մարդու համար իր հարազատ տունը, իր հայրենական օջախն է, ամեն մարդ իր երկրում մեծ պատիվ ունի»։

Ապա ծերուկը վերև նայեց ու խնդիրք արավ․

«Ո՛վ մեծազոր ստեղծիչ, օգնիր ինձ, որ նորից տուն դառնամ, կրկին իմ հայրենի հողը տեսնեմ։ Ավելի լավ է մարդ իր սեփական տանը ոտնամանով ջուր խմի, քան օտար երկրում ոսկե ամանով մեղր ուտի»։

Պառավ Լոուխին ասաց․

«Ի՞նչ կխոստանաս անել ինձ համար, ի՞նչ կտաս ինձ, եթե ես քեզ տանեմ֊հասցնեմ քո հայրենիքը, քո տան շեմը»։

Վեյնեմեյնեն ասաց․

«Իսկ ի՞նչ կուզես ստանալ, եթե ինձ հասցնես իմ հայրենիքը, որտեղ ես կրկին լսեմ կկուների կանչը, թռչունների դայլայլը․ արդյոք գլխարկով լի արծա՞թ կուզես, թե՞ ոսկի կուզես ստանալ»։

Պոխյոլայի տիրուհի ատամնաթափ Լոուխին պատասխանեց․

«Ո՛վ դու իմաստուն Վեյնեմեյնեն, հավերժական երգասաց, ես ոսկու սիրահար չեմ, արծաթի կարիք չունեմ․ ոսկին նրա համար է, որ երեխաներին խաղալիքներ սարքեն, արծաթով էլ ձիերի թամբերը զարդարեն։ Կարո՞ղ ես դու արդյոք սարքել Սամպո։ Ինքնաղաց Սամպո սարքել, որ ինչ բարիք պետք է մարդուն, նա ստեղծի ինձ համար։ Կարո՞ղ ես բադի փետուրից, ոչխարի բրդից, կովի անապական կաթից և գարու հատիկից ինձ համար սարքել հրաշալի ինքնաղաց, որ երբ ուզենամ այլուր աղա, երբ պետք լինի՝ աղ, իսկ մի կողմից էլ փող դուրս գա։ Եթե ինձ համար գեղեցիկ, պսպղուն կափարիչով Սամպո սարքես, այն ժամանակ իմ աղջիկը քեզ կնության կտամ և քեզ քո տունը կհասցնեմ, որպեսզի դու քո հայրենի աշխարհի կկուների կանչը լսես և թռչունների դայլայլունով հմայվես։ Իսկ եթե Սամպոն չսարքես, այլևս քո հայրենի աշխարհը չես տեսնի»։

Ծերուկ Վեյնեմեյնեն ասաց․

«Չեմ կարող ես Սամպո սարքել, Սամպո, որ գեղեցիկ, պսպղուն կափարիչ ունենա և բարիքներ ստեղծի։ Բայց երբ տուն վերադառնամ, ճարտար դարբին Իլմարինենին կուղարկեմ։ Հիասքանչ դարբին է նա և աշխարհի մեջ նրա նման ուրիշը չկա․ նա քեզ համար կկոփի, կկառուցի Սամպոն»։

Չար պառավ Լոուխին պատասխանեց․

«Լա՜վ, հավատում եմ քո խոսքին։ Հիմա քեզ ցույց կտամ քո Հայրենիքի ճամփան։ Բայց իմացի՛ր, իմ գեղեցիկ աղջկան, իմ ուրախ թռչնակին ես միայն նրան կտամ կնության, ով ինձ համար կսարքի հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն»։

Եվ Լոուխին մեկ ընտիր ձի հանեց ախոռից, լծեց սահնակին ու ասաց․

«Լսի՛ր, ով դու ծերուկ Վեյնեմեյնեն, քանի դեռ ձին չի հոգնել և մթնշաղը չի ընկել, քանի դեռ չես մոտեցել տանդ, դու գլուխդ չբարձրացնես և երբեք չնայես երկնքին։ Եթե պատվերս մոռանաս, գլուխդ բարձրացնես և երկնքին նայես, մեծ փորձանքի կհանդիպես և ճակատագիրը քեզ չարաչար կպատժի»։

Վեյնեմեյնենը մտրակեց ձիուն․ ձին խրխնջալով ճամփա ընկավ ու ծերունի երգասացը հեռացավ Պոխյոլայի մռայլ ու դաժան աշխարհից։


Ռունա Ը

Վեյնեմեյնենը Պոխյոլայի գեղեցկուհու համար նավակ է սարքում, բայց կացնով վիրավորում է իր ծունկը


Շտապում է ծերուկ Վեյնեմեյնենը, որ շուտ հասնի ու տեսնի իր հայրենի դաշտերն ու պուրակները, չքնաղ Կալեվալայի մարգագետինները։

Ձին այնպես արագ է սլանում, որ նրա սմբակներից կայծեր են թռչում։

Եվ հանկարծ երգասացը գլխավերևում ինչ֊որ դժվժոց լսեց։ Մոռացել էր նա պառավ Լոուխիի պատվերը․ գլուխը վեր բարձրացրեց և ինչ֊որ տեսավ ― զարմացավ․ անկշտում նայում էր։ Յոթնագույն ծիծանի վրա նստել էր Պոխյոլայի չքնաղ աղջիկը և մանարանի վրա թել էր մանում։ Նրա քնքուշ ձեռքերում, ինչպես թռչնակը, խլվլում էր արծաթյա մաքոքը և մատների արանքից ձգվում էր ոսկյա թելը։

Վեյնեմեյնենը ձիու սանձը քաշեց․ կանգ առավ և դիմեց գեղեցկուհուն․

«Ո՛վ դու երկնքի և երկրի զարդ․ ձանձրալի՞ չէ մենակ աշխատել այստեղ։ Վար իջիր, նստիր իմ սահնակը, ես քեզ կտանեմ իմ հայրենիքը, դու կլինես իմ տան տիրուհին, մեղրահացեր կթխես, փրփրուն գարեջուր կպատրաստես, զվարթ երգեր կերգես և ուրախ օրեր կանցկացնես Կալեվալայի Հարթավայրերում»։

Գեղեցկուհին այսպես պատասխանեց․

«Ես գնացի դաշտը, ման եկա մինչև իրիկուն․ տեսա ծառի ճյուղին թառած կեռնեխին։ Սիրունիկ թռչունը երգում էր․ հետո տեսա երաշտահավին․ մեկից, ապա մյուսից հարցրի․ «Ասա անուշիկ թռչնակ, ինչպե՞ս է լավ ապրել աշխարհում, մնամ հայրիկիս ու մայրիկիս տա՞նը, թե՛ ամուսնանամ և դառնամ մարդուս հնազանդ կինը»։ Թռչնակն ինձ պատասխանեց․ «Արևը ջերմացնում է, բայց ծնողական սերն ավելի ջերմ է։ Սառնամանիքին երկաթն անգամ կուչ է գալիս, իսկ ամուսնու տանն աղջկա համար նույնն է, ինչ տաք օջախից ընկնես սառնամանիքի մեջ։ Հորական տանն աղջիկը ոնց որ մի քաղցր պտուղ է ծառի վրա, իսկ ամուսնու մոտ՝ ոնց որ շղթայված շուն։ Ստրուկը հազվադեպ է քնքշանքի արժանանում, իսկ կինը երբեք փաղաքշանք չի տեսնի»։

Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Դատարկ խոսքեր են դրանք։ Չամուսնացած աղջկան միշտ երեխայի տեղ են դնում, իսկ ամուսնացածներին բոլոր հերոսները հարգում են։ Իջիր, իջիր գեղեցկուհի և նստիր սահնակը։ Ես ոչ մեկ փեսացուից վատը չեմ և դյուցազունների շարքում էլ վերջինը չեմ»։

Պոխյոլայի գեղեցկուհին այսպես խոսեց․

«Ես չգիտեմ, թե դու ինչով ես նշանավոր․ քո սխրանքների մասին ոչինչ չեմ լսել։ Այ, եթե մազը կտրես բութ դանակով, այն ժամանակ կհավատամ, որ հերոս ես և կդառնամ քո կինը»։

Վեյնեմեյնենը շատ չմտածեց․ մորուքից մի մազ պոկեց, գրպանից հանեց դանակը և բութ կողմով մազը մեջտեղից երկու կես արեց։

Իսկ գեղեցկուհին ասաց․

«Ես այնքան ժամանակ չեմ նստի քո սահնակը, մինչև սառույցից ինձ համար միլեր չսարքես, և այնպես սարքես, որ սառույցի ոչ մեկ կտորը չփշրվի»։

Վեյնեմեյնենը դանակի սուր ծայրով այնպես վարպետությամբ սառույցից միլեր սարքեց, որ ոչ մի կտոր սառույց չփշրվեց։

Իսկ գեղեցկուհին նորից գոհ չէր, ասաց․

«Մազ կտրել կարող է նույնիսկ երեխան, սառույցից միլեր սարքելն էլ մեծ բան չէ։ Ես այն մարդու հետ կամուսնանամ, այն մարդուն հերոս կանվանեմ, ով իմ թեշիկների կտորտանքից ինձ համար նավակ կսարքի։ Եվ նավակն էլ այնպես պիտի ջուրն իջեցնի, որ ոչ ձեռք տա նավակին, ոչ էլ սրունքներով կամ մեջքով հրի նավակը»։

«Այս երկնքի տակ չկա մեկը, որ ինձ նման նավակ սարքի․ դա իսկական իմ գործն է» ― պատասխանեց Վեյնեմեյնենը։

Վերցրեց ջարդված թեշիկների կտորտանքը և սայրասուր քարերի վրա սկսեց տախտակներ պատրաստել։ Աշխատեց մեկ օր, երկու օր։ Աչքերն էլ լավ էին տեսնում, ձեռքերն էլ վարժ էին աշխատում։ Բայց երրորդ օրը կացնի ձայնը հասավ անտառի չար ոգի Հիյսիին։ Զայրացավ Հիյսին և որոշեց հանդուգն մարդուն դաս տալ։

Եվ ահա՛, երբ Վեյնեմեյնենը նորից բարձրացրեց կացինը, որ փայտը տաշի, այդ պահին չար Հիյսին կախարդանք արավ․ կացինը սուր բերանով ամուր կպավ ժայռին, դիպա՛վ և կարծր ժայռից թափով ետ թռավ ու նույն թափով դիպավ Վեյնեմեյնենի սրունքին։

Խորը վերքից հորդ արյուն դուրս ժայթքեց։

«Հիմար, անբան կացին, ― մղկտաց Վեյնեմեյնենը, ― ինչո՞ւ դու ինձ այդպիսի ծանր վերք հասցրիր։ Ինչ է, կարծում էիր, թե վայրի սոճի՞ն ես կտրում, կամ թե ուժդ ուզում ես փորձել առատաճյուղ եղևնո՞ւ վրա, կամ հաստարմատ կեչի՞ն ես ուզում տապալել, երբ այդպես թափով խփեցիր սրունքիս և երակս կտրեցիր»։

Ծերուկը վերքի վրա դրեց և՛ խոտեր, և՛ քարաքոս, և՛ ճահճի մամուռ, բայց աղբյուրի նման հոսող արյունը չի կարողանում դադարեցնել։ Արյունը հա թափվում է հողին, ծաղիկներին և առվի նման հոսում է մարգագետնի միջով։

Ծերունի երգասացը չի հիշում այն խոսքերը, որոնք ամուր վիրակապի նման կապում են վերքը և ինչպես կողպեք փակում են հորդահոս արյան ճամփան։

Մեծ դժվարությամբ Վեյնեմեյնենը ձին լծեց սահնակին և ճամփա ընկավ, որ գտնի այնպիսի մեկին, որն իր իմաստությամբ նրա վերքը բուժի։

Հասավ մի գյուղ․ երեք ճամփա կար։ Ծերուկը գնաց ներքին ճամփով․ հենց առաջին տան դիմաց կանգնեցրեց ձիուն և տնեցոց հարցրեց․

«Այս տանը չկա՞ այնպիսի մեկը, որ բուժի հերոսին, որ դադարեցնի վերքից հոսող արյունը»։

Վառարանի մոտ նստած մի մանկիկ պատասխանեց․

«Այստեղ այդպիսի մարդ չկա․ ուրիշ տեղ հարցրեք, գուցե այնտեղ ձեզ բուժեն»։

Ծերուկը գնաց միջին ճանապարհով․ կանգնեց փողոցի մեջտեղի տան առաջ և լուսամուտից այսպիսի հարցմունք արավ տնեցիներին։

«Այս տանը չկա՞ այնպիսի մարդ, որ իմ վերքը բուժի, որ մեղմացնի իմ ցավերը»։

Վառարանի մոտ նստած պառավ կինը պատասխանեց․

«Այստեղ այդպիսի մարդ չկա․ մյուս փողոցը գնա, գուցե այնտեղ քեզ բուժող գտնես»։

Ծերուկը ձին քշեց վերին ճանապարհով․ կանգնեց ամենավերջին տան առաջ․ հարցրեց․

«Այս տանը չկա՞ այնպիսի մարդ, որ դադարեցնի արյան հեղեղը, որ սանձահարի չար երկաթը»։

Ապիտակամորուս մի ծերունի պատասխանեց․

«Իմաստուն խոսքով կարելի է ջրվեժի հոսանքն էլ դադարեցնել, վարար գետերի ընթացքն էլ սանձահարել։ Ներս արի, ով դու հերոս, ես քեզ կօգնեմ»։


Ռունա Թ

Թե ինչպես է առաջացել երկաթը․ բալասան երկաթի առաջացրած վերքի դեմ


Իջավ սահնակից Վեյնեմեյնենը և առանց որևէ մեկի օգնության մտավ ծերունու տունը։

Ծերունին իր փոքրիկ տղային պատվիրեց, որ մի ոսկե թաս բերի։ Եվ երբ տղան թասը բերեց ու դրեց Վեյնեմեյնենի առաջ, դյուցազնի արյունը բերնեբերան լցվեց թասի մեջ ու սկսեց պռունկներից թափվել․ բերին յոթը տակառներ․ դրանց մեջ էլ չտեղավորվեց հերոսի վերքից հոսող արյունը։

Ծերուկը դիմեց Վեյնեմեյնենին․

«Ասա՛, տեսնեմ, ի՞նչ մարդ ես դու, որ դյուցազուններին ես ընկերություն արել։ Գիտեմ, դյուցազն ես, որ այսքան առատ արյուն հոսեց քո վերքից, հիմի էլ հոսում է հողի վրա։ Եթե իմանայի, թե ինչպես է ստեղծվել երկաթը, ինչպես է առաջացել պողպատը, ես կզսպեի նրա չար բնույթը և կդադարեցնեի ծնկից հոսող արյունը»։

«Ես գիտեմ, ― պատասխանեց Վեյնեմեյնենը, ― թե ինչպես է առաջացել պողպատն ու երկաթը։ Երկնային հաստիչ Ուկկո Աստվածը երկնքի և ջրի սահմանը գծեց, հետո ջուրն ու ցամաքը զատեց իրարից։ Բայց դեռ երկաթ չկար երկրի վրա։ Եվ ահա՛ Ուկկո Աստվածը ձեռքերը շփեց իրար, հետո ձախը՝ ձախ ծնկան վրա շփեց․ ծնվեցին երեք աղջիկներ․ աղջիկներն ամպերի վրայով իջան երկրի վրա․ նրանց ստինքները լինքն էին կաթով, և կաթը նրանց պտուկներից առատորեն թափվում էր հողի, ճահիճների և ջրերի վրա։

Առաջնեկ աղջկա կրծքից սև կաթ էր թափվում, միջնեկի կրծքից սպիտակ կաթ, իսկ ամենափոքրի կրծքից կարմիր կաթ էր թափվում։

Սև կաթից փափուկ մետաղ ստեղծվեց, իսկ այնտեղ, ուր ճերմակ կաթն էր թափվում, պողպատ ստեղծվեց, կարմիր կաթի կաթիլներից էլ ամուր երկաթ գոյացավ։

Այս էլ ասեմ․ օդը՝ աշխարհի վրա գոյություն ունեցող ամեն ինչի մայրն է։ Նա ունի երեք տղա։ Անդրանիկ որդու անունն է ջուր։ Կրտսեր որդու անունն է երկաթ։ Միջնեկինը՝ ջեռ կրակ։

Եվ այս եղբայրները հաշտ չեն։ Կրակ եղբայրը միշտ բորբոքուն է․ ուզում է լափել երկաթ եղբորը։ Դրա համար էլ երկաթը փախչում է եղբորից, որ ազատվի նրա անհագուրդ երախից, փախչում է հեռու֊հեռու, մտնում է լեռների խորքը, թաքնվում գետնի տակ, ճահիճների մեջ, անտառների արահետներում, ուր գայլերն ու արջերն են ապրում։

Եվ ահա՛ ծնվեց Իլմարինենը։ Այդ հերոսը ծնվեց մութ գիշերին ածուխի հանքում։ Նա մեկ ձեռքում մուրճ ուներ, մյուսում՝ ունելի։ Մի հարմար տեղ նա դարբնոց սարքեց, քուրան դրեց մեջտեղը, կողքին էլ փուքս։ Հետո արջերի և գայլերի հետքերով գնաց, գտավ երկաթը և այսպես խոսեց․

«Ո՛հ, խեղճ երկաթ, դու շատ խորն ես թաքնվել։ Ես քեզ դարբնոց կտանեմ, որտեղ, բոցերի մեջ խարկվելով, կուժեղանաս, տղամարդկանց ձեռքին սուր կլինես, կանանց համար էլ ապարանջան»։

Նույն գիշերն էլ Իլմարինենը երկաթը դարբնոց բերեց, դրեց քուրայի մեջ և փուքսը գործի դրեց։

Երկաթը ձայն տվեց․

«Օ՛, դարբին Իլմարինեն, հանիր ինձ քուրայից․ այստեղ կրակն ու բոցը ինձ կհոշոտեն֊կոչնչացնեն»։

Այսպես պատասխանեց Իլմարինենը․

«Թե քեզ քուրայից հանեմ, դու շատ անողորմ կլինես, եղբորդ ծանր վերք կհասցնես, կտոր֊կտոր կանես»։

Այն ժամանակ երկաթը դարբնին և քուրային, մուրճին ու սալին երդում տվեց․

«Անտառում շատ փայտ կա, որ կտրեմ, կարող եմ քարն էլ փշրել, բայց եղբորս ձեռք չեմ տա, մորս որդուն չեմ վնասի։ Եթե ես մարդկանց մոտ գնամ, նրանց կօգնեմ, օգտակար գործիք կդառնամ․ դա ավելի լավ է, քան եղբորը վերք հասցնելը»։

Իլմարինենը երկաթից կացին, խոփ, փոցխ, նիզակ և ամեն տեսակ գործիքներ էր կոփում․ բայց երկաթը դեռ նրա ուզածի նման ամուր չէ։

Եվ ահա՛ դարբինը տեսավ, որ մի մեղու է թռչկոտում դարբնոցի մոտով․ ասաց․

«Թռիր, մեղու, գնա այնտեղ, ուր շատ ծաղիկներ կան և յոթը ծաղիկներից մեղր հավաքիր ու թևերիդ վրա բեր ինձ, որ մեղրը խառնեմ երկաթին, ամուր պողպատ ստանամ և երկաթն է՛լ ավելի ամուր դարձնեմ»։

Մեղուն, այն ձիաբոռը, գնաց չար Հիյսիի անտառը, բայց ծաղիկներից մեղր չհավաքեց, այլ գնաց օձերի բույնը և խորամանկ օձի սև թույնը բերեց։

Իսկ Իլմարինենը մտածում էր, որ այդ մեղուն անպայման կերթա և փեթակներից ընտիր մեղրը կհավաքի կբերի։ Եվ երբ մեղուն վերադարձավ, ճարտար դաբինն ասաց․

«Ուրախ եմ, որ ինձ համար բերել ես անուշ մեղր՝ հավաքված բուրումնավետ ծաղիկներից։ Ես պողպատ և ամուր երկաթ կկոփեմ, որ մարդիկ դրանցով բարի գործեր անեն»։

Քուրայից հանելով պողպատն ու երկաթը, դարբինը դրանք թաթախեց ձիաբոռի բերած թանձր հեղուկի մեջ։

Դարբնոցից դուրս գալով պողպատը, (ինչպես նաև երկաթը), ավելի նենգ ու չարագործ դարձավ և ինչպես ստոր շուն դրժեց իր երդումը։ Նա անխնա խփում էր եղբորը և արյան գետեր հոսեցնում»։

Վեյնեմեյնենը ավարտեց իր պատմությունը, իսկ նրա խորը վերքից արյունը հա հոսում էր։

Սպիտակամորուս ծերունին ասաց․

«Այժմ իմացա, թե ինչպես է ստեղծվել երկաթը, իմացա նաև թե նրա նենգ բնույթն ինչից է առաջացել։ Բայց կարելի է սանձահարել նաև այդ չարագործ երկաթին»։

Եվ ծերուկն այսպես խոսեց․

«Չար երկաթ, նենգ պողպատ, դու ոչ սարսափելի էիր, ոչ էլ չնչին մի բան։ Հին ժամանակներում դու թաքնված էիր լեռների ընդերքում, ճահիճների խորքում էիր պահված․ դու խառնված էիր հողի կոշտերին և ժանգոտ փոշի էիր միայն․ թե եղջերուն, թե այծերը քեզ իրենց ոտքերի տակ տրորում էին, գայլն ու արջն էլ իրենց թաթերով փորփրում էին այն տեղերը, ուր դու թափթփված էիր։

Երբ քեզ դարբնոց տարան, դու ոչ սարսափելի էիր, ոչ էլ չնչին մի բան․ երբ քուրայում, ջեռ կրակի մեջ սկսեցիր այրվել, դու դարբնին և քուրային, նրա մուրճին ու սալին, այն վարպետ Իլմարինենին երդում տվիր, թե եղբորդ վերք չես հասցնի, մորդ որդուն չես վնասի։ Հիմա ուժեղ ու սարսափելի ես դարձել, ով դու պողպատ և ինչպես ստոր շուն դրժել ես երդումդ։ Դու հիմա ահռելի ոճիրներ ես գործում, վերքեր ես հասցնում մարդկանց և ահա՛ արյունն էլ անդադար հոսում է»․․․

Ապա ծերունին խոսքն ուղղեց հոսող արյանը․

«Կենարար արյուն, բավական է այդպես վարար հոսես․ տես, ամբողջ դեմքս ու կուրծքս կարմիր ես ներկել։ Հանդարտվիր, ինչպես ջուրն է հանդարտ մնում ավազանում։

Իսկ եթե պետք է, որ հավերժորեն հոսես, ապա հոսիր մարդու երակների միջով, հոսիր ամենանրբին մազանոթների միջով, հասիր մարմնի մինչև ամենավերջին ծայրը․ իզուր տեղը մի թափվիր գետնին, մի խառնվիր փոշուն։ Քո բնակարանը պետք է սիրտը լինի, թոքերի մեջ՝ քո պահեստը։ Շո՛ւտ, ետ դարձիր դեպի քո տունը և այդպես իզուր մի հոսիր ու լճակներ կազմիր։

Ես պիտի դադարեցնեմ արյունը․ չէ՞ որ ես էլ հերոս եմ ծնվել, ինձ կօգնի Արարիչը, որ ապրում է ամպերից վեր։ Նա կարող է փակել արյան ճամփան»։

Ապա ծերունին հայացքն հառեց դեպի վեր։

«Ով դու Ուկկո, հաստիչդ երկնային, մի պահ վար իջիր երկնքից, օգնիր ինձ։ Քո հզոր հրաշագործ մատը սեղմիր վերքի վրա, որ այլևս արյունն իզուր տեղը չհոսի»։

Եվ սպիտակամորուսի ամեն մի խոսքի հետ արյունն ավելի դանդաղ սկսեց հոսել վերքից և քիչ անց բոլորովին դադարեց։

Այն ժամանակ ծերունին կանչեց իր փոքրիկ տղային, հրամայեց, որ գնա ու քնքուշ ծաղիկներ ու բույսեր քաղի բերի, ծերպերից էլ անուշիկ մեղր հավաքի բերի։

Տղան գնաց բերեց այդ բոլորը և լցրեց մի կաթսայի մեջ, ապա վառեց վառարանը և կաթսան դրեց վրան։ Իննը գարնանային ցերեկ և իննը լուսնկա գիշեր հրաշագործ դեղը եփվում ու եփվում էր։

Տասներորդ օրը տղան կաթսան վերցրեց կրակի վրայից և ինքն իրեն ասաց․ ― «Ի՞նչ բանի վրա փորձեմ դեղի ուժը»։

Նայեց տղան չորս կողմը և տեսավ, որ դաշտի միջում ընկած էր փոթորկից ճղակոտոր եղած մի կաղամախի։ Տղան դեղը քսեց ծառի կոտրված բնին․ քիչ անց ծառի բունը կրկին իր նախկին տեսքը ստացավ, ծածկվեց փարթամ ճյուղերով ու տերևներով։

Տղան ապա գնաց դեպի ժայռերը, դեղը քսեց ճաքած քարին և քարի ճաքած մասերն ամուր, շատ ամուր կպան իրար։

Այն ժամանակ միայն տղան գնաց ծերունի հոր մոտ, դեղը տվեց նրան և ասաց․

«Վերցրու, հայրիկ, այս դեղն այնպիսի ուժ ունի, որ քարերն էլ է ամուր կպցնում իրար, մեռած չորացած ծառն էլ կենդանացնում֊փարթամացնում է»։

Ծերունին հրաշագործ դեղը քսեց մետաքսյա վիրակապի վրա, դրեց Վեյնեմեյնենի ծնկան վերքին և աղոթեց․

«Ով ամենակալ տեր, պահապան եղիր քո ստեղծածին, որպեսզի դժբախտությունը մեզ մոտ չգա, որպեսզի ազատ լինենք փորձանքից․ օգնի՛ր, որ հեղուկը բուժիչ բալասան լինի այս փառապանծ հերոի համար»։

Ակնթարթ էլ չանցավ, ինչ ծերուկը դեղեց հերոսի ծունկը և ահա վերքն այնպես լավ փակվեց, որ մաշկի վրա բնավ չանգռվածի հետք էլ չմնաց։ Հերոսի մարմինն էլի առաջվա նման առույգ ու կայտառ դարձավ։

Վեյնեմեյնենեը աչքերը դեպի երկինք հառեց և այսպես խոսեց․

«Այո՛, ամենազորն է, որ երկնքից մարդկանց առաքում է բարիքներ։ Հավերժ փառք բարձրյալին, որ օգնության հասավ և ինձ ազատեց սարսափելի տանջանքներից, որ ստացել էի չար պողպատի հարվածից»։

Եվ այսպես ավարտեց երգասացն իր խոսքը։

«Ո՛վ սերունդներ, որ աշխարհ կգաք ինձանից հետո, գրազով ոչ իլիկ սարքեցեք, ոչ էլ նավակ։ Եվ մի պարծեցեք ձեր գիտեցածով։ Ամեն սկսած գործ Աստծու ողորմածությամբ է ավարտվում։ Առանց բարձրյալի հերոսը թույլ արարած է, և նրա ձեռքերն անզոր են»։


Ռունա Ժ

Իլմարինենը կռում֊կոփում է հրաշալի ինքնաղաց Սամպոն


Ծերուկ հավատարիմ Վեյնեմեյնենը ձին լծեց սահնակին, ինքն էլ հարմար նստեց և մտրակեց ձիուն։

Սահնակն անցավ դաշտերով, ճահիճներով ու բլուրներով և վերջապես երրորդ օրը հասավ հայրենի աշխարհը։ Այստեղ նա հիշեց անպիտան Իոուկախայնենին և այսպես խոսեց․

«Անմի՛տ պարծենկո՛տ․ ասում էր, թե ես այլևս ողջ֊առողջ չեմ վերադառնա իմ երկիրը․ չեմ տեսնի իմ չքնաղ Կալեվալան, չեմ տեսնի իմ հայրենիքը լուսավորող արևն ու լուսինը։ Թող գայլը խժռի այդ անպիտան, չարալեզու լապլանդացուն»։

Եվ Վեյնեմեյնենը քշում է սահնակը հայրենի դաշտերով․ նոր շունչ, նոր ոգի առած երգում է իմաստուն երգեր։ Այնքան հրապուրիչ է նրա երգը, որ թվում է, թե լուսինը և յոթնատեղյան Մեծ Արջը իջել են երկնքից և թառել եղևնու ճյուղերին ու նրա երգն են լսում։

Բայց Վեյնեմեյնենն ինչքան մոտենում էր տանն, այնքան ավելի էր տխրում․ չէ՞ որ իր գլուխը փրկելու համար խոստացել էր հմուտ դարբնին իբրև պատանդ ուղարկել այն մռայլ աշխարհը՝ Պոխյոլա։

Նա սահնակից դուրս եկավ և դարբնոցից լսեց մուրճի հարվածների ձայնը։ Դարբինը հենց տեսավ Վեյնեմեյնենին, մուրճը դրեց զնդանին ու հարցրեց․

«Ով դու ծերուկ երգասաց, որտե՞ղ էիր այսքան ժամանակ, ո՞ր աշխարհում, ո՛ր կողմերում»։

Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Ես այն մռայլ ու դաժան Պոխյոլայումն էի, Լապլանդիայի կախարդների աշխարհն էի ընկել»։

Դարբինը նորից հարցրեց․

«Իսկ դու, հավերժական գուշակող, ինչպե՞ս էիր ապրում այնտեղ և ինչպե՞ս վերադարձար հայրենիք»։

Վեյնեմեյնենը պատասխանեց․

«Քեզ ամեն ինչ կպատմեմ, բայց հիմա լսիր․ կա այնտեղ մի հուր֊հրաշք աղջիկ․ նա ոչ մի դյուցազնի հետ չի ուզում ամուսնանալ։ Արևից էլ պայծառ է այդ աղջկա դեմքը․ կրծքին փայլփլում են աստղերը․ բոյն էլ չինար ու նազանի․ ով դու ճարտար դարբին Իլմարինեն, գնա՛ Պոխյոլա, գնա՛ տես այդ չքնաղ աղջկան։ Եթե կարողացար սարքել պսպղուն կափարիչով հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն, այն ժամանակ մայրն այդ աղջկան քեզ կընծայի»։

Այսպես պատասխանեց Իլմարինենը․

«Ով ծերուկ Վեյնեմեյնեն, երևի դու խոստացել ես ինձ ուղարկել այդ դաժան ու մռայլ աշխարհը, որ քո գլուխն ազատես չար պառավից։ Մի՞թե դու ուզում ես, որ ես փորձանքի մեջ ընկնեմ։ Ո՛չ, ո՛չ, քանի շնչում եմ, չեմ ուզում այդ դաժան աշխարհը գնալ, չեմ մտնի Պոխյոլան՝ այդ մռայլ երկիրը, ուր խժռում են հերոսներին, ուր մարդկանց ծովն են նետում»։

Չգիտե ինչ անի իմաստուն Վեյնեմեյնենը։ Չէ՞ որ նրա խոսքին հավատաց Լոուխին և իրեն անվնաս ճամփու դրեց։ Իսկ տրված խոստումը մարդուն ավելի պինդ է կապում, քան պարանը։ Եվ ծերուկը մտածեց․ «Երևում է պիտի խորամանկություն անեմ, քանի որ Իլմարինենը ինձ չի ուզում հանել այս նեղ դրությունից։ Եվ այսպես ասաց երգասացը․

«Ես ուրիշ հրաշք եմ տեսել։ Այնտեղ ուր վերջանում են Կալեվալայի ծաղկուն դաշտերը, աճել, բոյ է քաշել մի եղևնի․ նրա տերևները ոսկուց են․ այդ ոսկյա տերևների վրա փայլփլում է յոթնաստեղյան Մեծ Արջը, իսկ ոսկյա կատարին էլ իջել է լուսինը»։

«Ո՛չ, չեմ հավատում, թե երկրի վրա այդպիսի հրաշք կա, մինչև իմ աչքերով չտեսնեմ», ― ասում է Իլմարինենը։

«Թե չես հավատում, գնանք միասին այնտեղ և համոզվի՝ ճշմարի՞տն եմ ասում, թե՞ հորինում եմ», ― պատասխանեց երգասացը։

Եվ ճամփա ընկան․ առաջից գնում էր Վեյնեմեյնենը և ետևից Իլմարինենը։

Այնտեղ ուր վերջանում էին Կալեվալայի ծաղկուն դաշտերը, կանգ առավ Վեյնեմեյնենը և սկսեց երգել։ Նրա երգն այնքան դյութիչ էր, որ եղևնին ավելի վեր բարձրացավ և ոսկեղեն ճյուղերը փռեց չորս կողմ։ Ահա՛ ճյուղերին սկսեց փայլփլել յոթնաստեղյան արջը, ոսկյա կատարին էլ իջավ լուսինը։

Ծերուկ Վեյնեմեյնեն ասաց դարբնին․

«Մագլցիր ծառն ի վեր, եղբայր իմ, և վերցրու ոսկյա կատարից լուսինը, ոսկեղեն ճյուղերից էլ աստղերը։ Թե աչքերիդ չես հավատում, ձեռքերիդ արդեն կհավատաս»։

Իլմարինենը սկսեց մագլցել ծառն ի վեր, որպեսզի տիրանա լուսնին և աստղերին։ Այստեղ ոսկեղեն տերևները շարժվեցին և շշնջացին․

«Ով այր, դու շատ պարզամիտ ես, մագլցում ես ծառն ինչպես երեխա և ուզում ես վերցնել մի բան, որ չի բռնվի․ քո տեսածը լուսնի և աստղերի ցոլքն է»։

Բայց Իլմարինենը չի ուզում լսել եղևնու ասածը․ խիստ հրապուրիչ էր տեսիլքը։ Եվ երբ արդեն կատարին էր հասնում, Վեյնեմեյնենն ավելի ոգեշնչված երգեց․

«Ով դու, արագասլաց քամի, քո թևերի վրա վերցրու հերոսին և թռցրու հասցրու Պոխյոլա, այն մշուշապատ աշխարհը»։

Խիստ փոթորիկ բարձրացավ․ մրրիկն իր թևերի վրա առավ Իլմարինենին և թռավ լուսնից բարձր, արեգակից ցածր․ քիչ հետո Իլմարինենին հասցրեց Պոխյոլա, ուղիղ Լոուխիի բակում, բաղնիքի մոտ իջեցրեց հերոսին։

Շները նրա գալը չիմացան և չհաչեցին։ Դարբնի դեմը ելավ այն պառավ Լոուխին, որի ատամները թափված էին և տեսքը մռայլ էր․ պառավը հարցրեց․

«Ի՞նչ մարդ ես դու, ո՞ր դյուցազուններին ես ընկերություն արել։ Այդ ինչպե՞ս տեղ հասար, ցամաքո՞վ թե օդի միջով, ինչպե՞ս է, որ իմ շները քո գալը չիմացան և չհաչեցին»։

Իլմարինենը պատասխանեց․

«Ես նրա համար չեկա այստեղ, որ օտար աշխարհում ինձ շներն գզգզեն»։

Պոխյոլայի տիրուհին տեսավ, որ հասարակ մարդ չէ եկողը, հարցրեց․

«Դու չե՞ս ճանաչում արդյոք, կամ չե՞ս լսել հմուտ դարբին Իլմարինենի մասին։ Ես վաղուց եմ սպասում նրան մեր այս հեռավոր հյուսիսում, որ գա ու կոփի֊սարքի Սամպոն»։

Դյուցազնը պատասխանեց․

«Այդ հմուտ դարբնին ես ճանաչում եմ, Իլմարինենին լավ գիտեմ։ Ես ինքս հենց այդ Իլմարինենն եմ»։

Պառավ, ատամնաթափ Լոուխին տուն մտավ և այսպես խոսե․

«Դու իմ կրտսեր աղջիկ, լավ զուգվիր֊զարդարվիր, պարանոցդ գցիր ամենագեղեցիկ մանյակը, կուրծքդ զարդարիր ամենանուրբ գործվածքներով, այնպես արա, որ հոնքերդ լավ երևան և աչքերիդ փայլը պայծառ լինի։ Եկել է այն հմուտ դարբին Իլմարինենը, որ մեզ համար գեղեցիկ կափարիչով Սամպո՝ հրաշք ընքնաղացը սարքի»։

Պոխյոլայի գեղեցկուհին գնաց մոր պատվերի համաձայն հագավ ամենալավ զգեստները, զուգվեց֊զարդարվեց։

Իսկ պառավն Իլմարինենին տուն հրավիրեց, ամենալավ ուտելիքներով կերակրեց նրան և մի լավ էլ խմացրեց։ Ապա կանչեց աղջկան։

Աղջիկն եկավ և դարբինը տեսավ ու հիացավ․ աղջկա աչքերը փայլում էին ոնց֊որ աստղեր, թշիկները վարդի պես ալ կարմիր էին, մազերին սիրունիկ ժապավեններ կային, մեջքին ոսկե քամար, իսկ բազուկներին պսպղուն ապարանջաներ։

Պառավ Լոուխին ասաց․

«Ով դու հմուտ դարբին, թե որ բադի փետուրից, ոչխարի բրդից, կովի անապական կաթից և գարու հատիկներից ինձ համար հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն սարքես, այն ժամանակ դու քո աշխատանքի համար կստանաս մեծ նվեր․ այդ նվերը կլինի իմ գեղեցիկ աղջիկը․ նա քո կինը կդառնա»։

Այսպես պատասխանեց Իլմարինենը․

«Ես անպայման կսարքեմ Սամպոն, այդ քո ասած բադի փետուրից, ոչխարի բրդից, կովի անապական կաթից և գարու հատիկներից․ այո՛, գեղեցիկ կափարիչով հրաշագործ Սամպոն կսարքեմ, որ ամեն բարիք ստեղծի մարդու համար։ Չէ՞ որ ես սարքել եմ շատ բաներ, որ առաջներում չի եղել»։

Եվ գնաց ճարտար դարբինը հարմար տեղ փնտրելու իր դարբնոցի համար։ Ամբողջ Պոխյոլան ման եկավ, շատ օրեր անցկացրեց լեռներում ու դաշտերում և վերջապես գտավ մի հարմար քարանձավ։ Այնտեղ նա սարքեց հնոց, մյուս օրը հարմարեցրեց փուքսը, ապա զնդանն ամրացրեց գետնին։

Եվ այն ճարտար դարբինը վերցրեց բադի փետուրը, ոչխարի բուրդը, կովի անապական կաթը և գարու հատիկներն ու բոլորը գցեց հնոցի մեջ․ փուքսի մոտ ստրուկներ դրեց, որ քուրայի բոցը միշտ թեժ պահեն։

Երեք օր ու երեք գիշեր անդադարում աշխատեց դարբինն իր թեժ դարբնոցում և ահա՛ մյուս առավոտ ասաց․

«Տեսնենք ի՞նչ է ստացվել քուրայում»։

Բոցերի միջից հանեց մի ոսկեփայլ աղեղ՝ ամրակուռ դաստակով։

Աղեղը թեև արտաքինով շատ գեղեցիկ էր, բայց վատ հատկություն ուներ, ամեն օր նա զոհ էր պահանջում, իսկ տոն օրերին կրկնակի չափով։

Իլմարինենը դժգոհ էր իր սարքած աղեղից․ չէ՞ որ նա մարդկանց երջանկություն չէր բերում, այլ կոտորում էր, ուստի ջարդեց աղեղը, նետեց հնոցի մեջ և հրամայեց ստրուկներին թեժացնել կրակը։

Մյուս օրն ասաց․

«Հապա տեսնենք, ի՞նչ է կոփվել մեր քուրայում»։

Եվ բոցերի միջից հանեց մի սքանչելի նավակ։ Կարմիր էր նրա առագաստը, կողերն էլ ոսկեզօծ։

Նավակը թեև արտաքինով գեղեցիկ էր, բայց վատ հատկություն ուներ․ ինքն իրան կռվի էր գնում, առանց հրամանի պատերազմ մղում։

Իլմարինենը բոլորովին չուրախացավ նավակի այդպիսի հատկությունների համար։ Բարկացավ, ջարդ ու փշուր արեց նավակը և կրկին նետեց բոցերի մեջ։ Հրամայեց ստրուկներին ավելի բորբոքել կրակը։

Եվ ահա երրորդ օրը նա ասաց․ «Տեսնենք այս անգամ ի՞նչ է ստացվել մեր քուրայում»։ Հնոցից դուրս եկավ մի կով․ նրա կոտոշները ոսկուց էին և ճակատին արևն էր փայլատակում։

Կովը տեսքով լավն էր, բայց վատ հատկություն ուներ․ մշտապես քնում էր անտառում, մարդու մոտ չէր թողնում, և կաթը հոսում֊կորչում էր արոտներում։

Իլմարինենը կովը մաս֊մաս կտրտեց ու նետեց հնոցը։

Այս անգամ ճարտար դարբինը հրամայեց, որ քամիներն օգնեն իրեն։ Փչեցին արևելյան և արևմտյան, հյուսիսային և հարավային հողմերը և ավելի թեժացրին բոցերն հնոցում։ Կայծերը թռան դարբնոցից դուրս, ծուխը բարձրացավ հասավ ամպերին։ Երկու օր շարունակ հմուտ դարբինն աշխատեց դարբնոցում և երրորդ առավոտն ասաց․

«Տեսնենք, թե ինչ է ստացվել»։

Եվ տեսավ, տեսավ և հրճվեց։ Սամպոն էր ձև ու կերպարանք առնում, այն գեղեցիկ պսպղուն կափարիչով, ինքնաղաց Սամպոն։ Ճարտար դարբինը ձեռքն առավ մուրճը, ամուր կռեց ու կոփեց և ահա, վերջապես պատրաստեց Սամպոն։

Ինչ բարիք ցանկանաս՝ իսկույն կտա հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն։

Ալյո՞ւր է պետք՝ պատրաստիր պարկեր։

Ա՞ղ է պետք՝ տակառներ հասցրու։

Փո՞ղ է հարկավոր՝ հաշվիր ու վերցրու ուզածիդ չափ։

Պոխյոլայի ագահ պառավն անմիջապես վերցրեց հրաշագործ Սամպոն և տարավ դրեց պղնձակուռ անձավի մեջ․ երեք ոտքերով ամուր պատվանդան սարքեց․ ամեն մեկ ոտքը իննը սաժեն՝ խրված էր գետնի մեջ․ մեկ ոտքը անձավի խորքն էր իջնում, մյուսը ծովափի ուղղությամբ էր, երրորդն էլ ամրակուռ ժայռի կողմն էր ձգված։ Անձավի դռանն էլ ջադուն իննը պողպատե կողպեք դրեց։

Իլմարինենը աշխատանքն ավարտելով, այսպիսի խոսքերով դիմեց մռայլ Պոխյոլայի տիրուհուն․

«Ես իմ խոսքը կատարեցի, պատրաստեցի հրաշք֊ինքնաղաց Սամպոն․ կտա՞ս ինձ քո գեղեցկուհի աղջկան, որ տանեմ Կալեվալա, որ իմ տունը մտնի, իմ կինը դառնա»։

Պոխյոլայի գեղեցկուհին ինքը մոտեցավ ճարտար դարբնին և այսպես խոսեց․

«Եթե ես գամ քո երկիրը, հապա եկող ամառը կկուները ո՞ւմ համար պիտի կվկվան, ո՞վ պիտի հորդորի թռչուններին, որ այնպես անուշ֊անուշ գեղգեղան ու երգեն։ Երբե՛ք, երբե՛ք ես չեմ հեռանա իմ տնից, իմ մոր մոտից, երբեք չեմ թողնի մեր դաշտերն ու բլուրները։ Եթե ես հեռանամ իմ հայրենի աշխարհից, թռչուններն էլ ընդմիշտ կլռեն և մեր դաշտերի ու բլուրների վրա այլևս նրանց երգը չի լսվի»։

Շատ տխրեց Իլմարինենը։

Հրաշագորշ Սամպոյի տերը դարձավ ջադու Լոուխին։

Իսկ Սամպոն, այսպես էր սահմանված ճակատագրից, կարելի էր միայն մեկ անգամ կառուցել։

Դարբինը զրկվեց նաև գեղեցկուհուց․ նա գլուխը կախեց և դառն մտածմունքի մեջ ընկավ, որ պառավն այդպես խաբեց իրեն․ այժմ մտածում էր, թե ինչպես հեռանա այդ մռայլ ու դաժան աշխարհից և իր հայրենի աշխարհին հասնի։

Նենգ պառավն այսպես տխուր տեսնելով դարբնին՝ հեգնանքով ասաց․

«Ով ճարտար դարբին, ինչո՞ւ ես տխրել, գլխարկդ ինչո՞ւ է թեքվել․ գուցե մտածում ես, թե ինչպե՞ս հասնես քո հայրենի աշխարհը»։

Դարբինը պատասխանեց․

«Հենց այդ մասին եմ մտածում, թե ինչպես վերադառնամ իմ հայրենիքը և այնտեղ անցկացնեմ կյանքիս մնացորդը»։

Պառավը նրան կերակրեց, խմեցրեց, ապա մի նավակ տվեց և ճամփու դրեց։

Դարբինն սկսեց թիավարել․ նավակը սահեց ծովի կապույտ ջրերի վրայով՝ մեկ օր, երկու օր և երրորդ օրվա վրա Իլմարինենն հասավ իր հայրենի աշխարհը, մտավ այն տունը, ու ինքը ծնվել էր։

Վեյնեմեյնենը եկավ դարբնի մոտ ու հարցրեց․

«Ով դու իմ սիրելի եղբայր, կառուցեցի՞ր արդյոք Սամպոն»։

Ճարտար դարբինը պատասխանեց․

«Այո՛, կառուցեցի հրաշագործ ինքնաղաց՝ պսպղուն կափարիչով Սամպոն․ մի կողմով ալյուր է աղում նա, մյուսով աղ, իսկ երրորդ կողմից փող է ստացվում։ Եվ աշխատում է Սամպոն ամեն օր լուսաբացին․ մի չափ աղում է, որ ժողովուրդը գոհանա, մի չափ էլ աղում է վաճառքի համար, երրորդ չափն էլ խնջույքների համար»։


Ռունա ԺԱ

Լեմմինկայնենը ամուսնանում է գեղեցկուհի Կյուլլիկկիի հետ


Կալեվալայի ծովաշատ աշխարհի մի կղզում ապրում էր Կաուկոմեյլին, նույն ինքը Լեմպի որդի Լեմմինկայնենը․ գեղեցիկ ու թիկնեղ էր նա․ շատ համարձակ ձկնորս էր․ քաջ որսորդ և խիստ ուրախ երիտասարդ։

Բայց տղան թերություն էլ ուներ․ շատ էր սիրում աղջիկների ետևից ընկնել և գիշերներով թափառում էր այն տեղերում, որտեղ աղջիկները երգում ու պարում էին։

Մի օր էլ Լեմմինկայնենը լսեց, որ Սաարիում մի գեղեցիկ աղջիկ կա։ Շատ երկրներից փեսացուներ են եկել նրա ձեռքը խնդրել և աղջիկը մերժել է։ Էստոնիայից գնացած փեսացուին ասել է․

«Ձեր արծաթը և ոսկին իզուր մի ծախսեք, ես երբեք Էստոնիա չեմ գնա, նրա ջրերում չեմ նավարկի, ոչ ձեր ձուկն ու հացը կուտեմ, ոչ էլ ձեր ջուրը կխմեմ»։

Բայց ուրախ Լեմմինկայնենը ասաց․ «Չէ՛ որ չէ՛, ես պիտի անպայման Սաարի գնամ և այդ հպարտ աղջկա հետ ամուսնանամ»։

Մայրը որդուն հորդորում էր չգնալ․

«Իմ սիրելի որդյակ, մի՛ գնա, այդ աղջիկը նշանավոր տոհմի աղջիկ է, իսկ դու սովորական մի ձկնորս ես, քեզ աղջիկ չեն տա»։

Տղան պարծեցավ․

«Իսկ մի՞թե մեր տոհմը պակասն է նրանցից»։

Մայրն աղաչեց/

«Սիրելի որդյակս, թե գնաս այնտեղ և քո վարմունքով Սաարիի աղջիկներից մեկն ու մեկին նեղացնես, շատ դժվար դրության մեջ կընկնես։ Սաարիի բոլոր այրերն ու փեսացուները սրերով քեզ վրա կհարձակվեն, և դու մենակ չես կարողանա նրանց դիմադրել»։

Լեմմինկայնենը չլսեց մորը, իր ուժեղ ձին լծեց սահնակին և քշեց հասավ Սաարի։

Սաարիի կանայք ու աղջիկները, երբ տեսան թե ինչպիսի կոպիտ շարժ ու ձևերով, սահնակն էլ պատեպատ կպցնելով Լեմմինկայնենը գյուղ մտավ, սկսեցին ծիծաղել։

Լեննինկայնենը շրթունքը կծեց և այսպես ասաց․

«Ոչ մի տեղ ես չեմ տեսել ու չեմ լսել, որ կանայք և աղջիկները ծիծաղեն ինձ վրա»։

Եվ անմիջապես ավելացրեց․

«Այս Սաարիում կա՞ այնպիսի տեղ, որտեղ հավաքվում են աղջիկները․ ես լավ պարել ու երգել գիտեմ, աղջիկներին շատ կուրախացնեմ»։

Աղջիկները պատասխանեցին․

«Մեր Սաարիում շատ այդպիսի տեղեր կան, թե մարգագետիններում, թե անտառի բացատներում։ Թե կարող ես հովիվ դարձիր, ցերեկները հոտներն արածացրու, երեկոներն էլ աղջիկների հետ քեֆ արա»։

Լեմմինկայնենը առանց երկար֊բարակ մտածելու հովիվ դարձավ։ Ցերեկները հոտն էր արածացնում, իսկ երեկոյից մինչև ուշ գիշեր երգում ու պարում էր աղջիկների հետ։ Էլ ոչ ամուսնացածները, ոչ էլ օրիորդները նրա վրա չէին ծիծաղում։ Եվ ուրախ տղան շատ֊շատերի հետ երգեց֊պարեց, քեֆ քաշեց։

Բայց աղջիկների մեջ կար մեկը, որ նշանավոր տոհմից էր և բոլոր փեսացուներին մերժել էր և հիմա էլ Լեմմինկայնենի հետ ոչ երգում էր, ոչ պարում։ Այդ չքնաղ գեղեցկուհին Կյուլլիկկին էր։

Լեմմինկայնենը մի հարյուր անգամ փորձ արեց աղջկան մոտենալու, և մի օր էլ վերջապես ասաց, որ ուզում է նրա հետ ամուսնանալ։

Այն չքնաղ Կյուլլիկկին այսպես ասաց․

«Իզուր ես իմ շուրջ֊բոլորը ման գալիս։ Ես քեզ պես աղքատի հետ չեմ ամուսնանա։ Իմ փեսացուն պետք է թիկնավետ և գեղեցիկ լինի, չէ՞ որ ես բոլոր աղջիկներից գեղեցիկ եմ»։

Օրեր անցան, մի երեկո դյուցազնը տեսավ, որ մի խումբ աղջիկներ անտառի եզրին պարում են։ Նրանց մեջ էր նաև չքնաղ Կյուլլիկկին։ Լեմմինկկայնենը անմիջապես գնաց, թամբեց ամենաուժեղ ձին և քշեց պարողների կողմը։ Ճարպիկ շարժումով բռնեց աղջկա մեջքից, թռցրեց ձիու մեջքին և փախցրեց։ Քիչ հետո աղջկան դրեց սահնակի մեջ, պարանով կապեց և սահնակը քշելով, ձայն տվեց պարող աղջիկներին․

«Չլինի թե մատնեք ինձ, որ ես փախցրի Սաարիի չքնաղ աղջկան։ Լավ իմացեք, եթե չլսեք ինձ և մատնե՛ք, ես այնքան զորեղ եմ, որ ով էլ գա ինձ վրա, միևնույն է, ես բոլորին կջարդեմ և դուք կզրկվեք ձեր ամուսիններից, ձեր սիրած կտրիճներից»։

Իսկ Կյուլլիկկին տխուր ձայնով խնդրում էր․

«Թող ինձ վերադառնամ մեր տունը։ Մայրս հիմա լաց է լինում ինձ համար։ Եթե ինձ ազատ չթողնես, իմ հինգ եղբայրն ու հորեղբորս յոթը տղաները շուտով կհասնեն մեր ետևից և ինձ կխլեն քո ձեռքից»։

Բայց կտրիճը չթողեց, որ աղջիկը տուն դառնա։

Աղջիկը լաց եղավ, ասաց․

«Ա՛խ, ես իզուր ծնվեցի։ Մի՞թե նրա համար մեծացա, որ այսպիսի անպիտան մարդու կինը դառնամ, մի մարդ, որ միշտ պատրաստ է կռիվ անել»։

Կտրիճ Կաուկոմելին պատասխանեց․

«Կյուլլիկկի, դու իմ սրտի ծաղիկ, դու մեղրից էլ, բոլոր պտուղներից էլ քաղցր ես․ բոլորովին մի տանջիր քեզ։ Ես քեզ երբեք չեմ նեղացնի։ Քեզ կսիրեմ, կփայփայեմ, միշտ քո կողքին կլինեմ։ Ինչո՞ւ ես լալիս, այդպիսի դառն հոգոցներ հանում։ Դու կարծում ես, թե ես աղքա՞տ եմ։ Ո՛չ, ես ունեմ շատ կովեր, որոնք առատ կաթ են տալիս, իմ հայրենի դաշտերում շատ ընտիր պտուղներ են աճում, իմ տանը քեզ համար ամեն տեսակ ընտիր ուտելիք պատրաստ կլինի։ Ես թեև նշանավոր տոհմի զավակ չեմ, բայց ազնիվ ընտանիքի որդի եմ։ Իմ բազուկը շատ զորեղ է և իմ հայրն ու պապն էլ շատ մեծ համբավ են ունեցել։ Ով իմ դեմ գա, ես իմ թրով նրա դեմ կելնեմ, իմ թրից բոց է ցայտում, և ոչ մեկը չի դիմանա իմ հարվածին»։

Աղջիկը վախեցավ և ասաց․

«Որ այդպես է, Լեմպի որդի, թե ուզում ես, որ ես քո կինը լինեմ, թե ուզում ես ինձ գրկես֊փայփայես, երդվի՛ր, որ երբե՛ք այլևս կռիվ չես անելու։ Թե իմանաս կռիվ անելով, պատերազմ մղելով նույնիսկ շատ ոսկու և արծաթի տեր կլինես, երդվիր, որ ինձ չես թողնի և կռիվ չես սկսի»։

Լեմմինկայնենը, նույն ինքը Կաուկոմեյլին, պատասխանեց․

«Ես հանդիսավոր երդում եմ տալիս, որ այլևս երբե՛ք կռիվ չեմ անի։ Ինչքան էլ ոսկու և արծաթի կարիք ունենամ, միևնույն է չեմ ցանկանա դրանք կռվով ձեռք բերել։ Դու էլ խոսք տուր, որ ինչքան էլ երգել ու պարել ցանկանաս, իմ տանից դուրս չես գնա, գյուղի փողոցներում ման չես գա»։

Այսպես երկուսով երդվեցին ամեն ինչ տեսնող Բարձրյալն Աստծու առաջ, որ Լեմմինկայնենը այլևս կռիվ չի գնա, Կյուլլիկկեն էլ խաղ ու պարի համար գյուղի փողոցներում չի ման գա։

Լեմմինկայնենը քշեց սահնակը և շուտով մոտեցավ հայրենի տանը։ Աղջիկը նայեց տունն ու ասաց․

«Այս խրճիթը մի քանի տեղից ճաքճքած է, երևում է մառանն էլ դատարկ է։ Իհարկե սրա տերը մի աննշան մարդ է»։

Բայց ուրած Լեմմինկայնենը պատասխանեց․

«Բոլորովին մի մտահոգվիր, ես քեզ համար լավ գերաններից և ընտիր տախտակներից նոր տուն կսարքեմ, սենյակները շքեղ կլինեն և տունն էլ ամեն բարիքով կլցնեմ»։

Եվ աղջկա ձեռքից բռնեց կտրիճ տղան ու երկուսով տուն մտան։ Մայրն ասաց․

«Իմ ազիզ որդի, ինչո՞ւ այդքան շատ մնացիր օտար աշխարհում»։

Տղան պատասխանեց․

«Դե հիմա կանայք և օրիորդները թող ծիծաղեն ինձ վրա։ Ես նրանցից ամենալավ ու գեղեցիկն ընտրեցի և իմ հորական տունը բերի․ սիրելի մայր իմ, ինչ որ ցանկանում էի՝ ձեռք բերեցի․ դե, ուրեմն, լավ ամուսնական անկողին պատրաստիր, փափուկ բարձեր դիր քո որդու և քո հարսի համար»։

Մայնր այսպես խոսեց․

«Փառք քեզ ամենակարող Աստված, որ դու ինձ այսպիսի հարս պարգևեցիր․ նա իմ օջախը կվառի, գեղեցիկ հյուսվածքներ կանի, լվացքը կանի, տուն ու տեղը մաքուր կպահի․․․ իսկ դու իմ հարսիկ, գոհ եղիր ճակատագրից, որ այսպիսի լավ ամուսին գտար։ Սիրելի որդյակս, դու էլ լայն լուսամուտներով նոր տուն սարքիր, թող սենյակները շքեղ լինեն և տունն էլ ամեն բարիքով լցրու․ չէ՞ որ դու այսպիսի սիրունիկ, մեծ֊նշանավոր տահմի աղջկա տիրացար»։


Ռունա ԺԲ

Լեմմինկայնենը գժտվում է կնոջ հետ․ թողնում է տունը և մեկնում է Պոխյոլա


Լեմմինկայնենը և Կյուլլիկկին շատ սիրով ապրեցին իրար հետ։ Ոչ տղան էր կռվի գնում, ոչ էլ աղջիկն էր գյուղամեջ ման գալիս։

Եվ ահա մի օր Լեմմինկայնենը գնաց ձուկ որսալու, որսը դժվար էր․ գիշերը տղան մնաց ծովափին։ Կյուլլիկին երեկոյան տանից դուրս գնաց, հասավ գյուղամեջ, ուր աղջիկները պարում էին։

Լեմմինկայնենի քույրը՝ Այնիկկին եղբորն ասաց․

«Իմ սիրելի եղբայր, երբ դու տանից բացակա էիր, Կյուլլիկկին գյուղամեջ գնաց և տղաների ու աղջիկների հետ պարեց»։

Երիտասարդ դյուցազնը մռայլվեց, շատ զայրացավ, մի ամբողջ շաբաթ խելքը գլուխը չէր գալիս․ վերջը մորն ասաց․

«Իմ թանկագին մայր, իմ վերնազգեստը լվա սև օձի թույնի մեջ, լվա և չորացրու, որ ես հագնեմ, գնամ կռվեմ Պոխյոլայի այրերի դեմ։ Ես այլևս չեմ կարող մնալ տանը․ չէ՞ որ Կյուլլիկկին իր երդումը դրժեց և գնաց գյուղամեջ տղաների ու աղջիկների հետ պարեց»։

Կյուլլիկկին այսպիսի խոսքերով դիմեց ամուսնուն․

«Ով դու իմ սիրելի Կաուկո, աղաչում եմ, կռիվ մի գնա․ գիշերը վատ երազ եմ տեսել․ մեր տունը կրակ էր ընկել, բոցերը լուսամուտից և դռներից այնպես էին ժայթքում, որ ամեն բան այրեցին֊մոխիր դարձրին»։

Ուրախ Լեմմինկայնենը պատասխանեց․

«Կանանց երազներին բոլորովին չեմ հավատում, ինչպես և չեմ հավատում նրանց երդումին»։

Ապա դարձավ մորը։

«Իմ սիրելի մայր, բեր իմ ռազմական կապան։ Ուզում եմ կռիվ գնալ, ուզում եմ խմել ռազմի գարեջուրը»։

Մայրը պատասխանեց․

«Իմ ազիզ որդի, կռիվ մի գնա․ մեր տանն ինչքան ասես գարեջուր կա․ խմիր ինչքան քեֆդ կուզի, խմիր առավոտից մինչև իրիկուն»։

Լեմմինկայնենը պատասխանեց․

«Չեմ ուզում տան գարեջուրը․ ռազմի դաշտում սովորական ջուրն ինձ համար ավելի լավ է, քան տան ընտիր խմիչքը։ Ասում եմ բեր իմ ռազմի կապան։ Ես պիտի Պախյոլա գնամ և այնտեղից ոսկի ու արծաթ բերեմ»։

Մայրն ասաց․

«Իմ սիրելի որդի, մենք տանը ոսկի էլ ունենք, արծաթ էլ։ Այ թե ինչ տեղի ունեցավ երեկ․ ստրուկը վարում էր արտը, որտեղ օձեր էին վխտում․ և ահա՛ հանկարծ հողում թաքցրած մի արկղ գտավ․ բացեցինք արկղը՝ մեջը լիքը ոսկի և արծաթ․ գնա՛նք, տե՛ս, մառանումն եմ պահել»։

Լեմինկայնենը պատասխանեց․

«Ես չեմ ուզում գետնի տակից պատահաբար գտնված գանձը․ ինձ համար շատ ավելի արժեք ունի կռվում ձեռք բերած ոսկին ու արծաթը, քան թե իմ տան լիքը սնդուկները․ բեր իմ ռազմի կապան, որ Պոխյոլա գնամ և այնտեղի այրերի դատաստանը տեսնեմ։

Ես ուրիշ միտք էլ ունեմ․ գնամ աչքովս տեսնեմ այնտեղի աղջիկներին և ամենագեղեցիկին ինձ կին բերեմ»։

Մայրը հորդորեց․

«Իմ սիրելի որդի, քո կինը՝ Կյուլլիկկին ամենքից սիրունիկն է։ Ամոթ է, որ տղամարդը իր անկողնում երկու կին ունենա»։

Տղան պատասխանեց․

«Կյուլլիկկին գյուղ է գնում, երիտասարդների հետ քեֆ է քաշում, ուրիշների տանն է գիշերում»։

Մայրը թախանձեց․

«Մի՛ գնա, իմ թանկագին զավակ․ դու կախարդությունից բան չես հասկանում, իսկ այնտեղ ամեն քայլափոխում կախարդների կհանդիպես և փորձանքի մեջ կընկնես։ Այնտեղ չար են մարդիկ․ նրանք կախարդանքով քեզ բորբոքուն կրակի մեջ կգցեն կամ վրադ տաք֊տաք փոշի կլցնեն։ Քո ուժովը դու չես հաղթի նրանց, ոչ էլ իմաստուն խոսքերով նրանց կզարմացնես»։

Լեմմինկայնենը համառեց․

«Ես նրանց կախարդանքի դեմ կախարդանք ունեմ։ Մեկ անգամ նրանք կախարդանք արին և ինձ ճահիճը գցեցին․ ես մինչև ծնկներս խրվեցի, բայց ես չնկճվեցի․ ումի՞ց էի պակաս որ․ ես ինքս էլ նույն րոպեին կախարդություն արի, երգեցի երգեր, որ սովորել էի հորիցս և ահա այն Պյոխոլցիք, որ ինձ վրա էին եկել սրով ու նիզակով, տապարով ու նետով, դրանց բոլորին գցեցի ծովի ամենաթունդ ջրապտույտի մեջ և նրանք իրենց զենքերով կորան֊ոչնչացան անդունդներում»։

Մայրը թախանձեց․

«Սիրելի որդյակս, Պոխյոլա մի գնա․ ջադու պառավը քեզ աղջիկ չի տա․ քեզ վրա կծիծաղեն։ Դու ոչնչով չես կարող պարծենալ․ իմացի՛ր, որ դու նշանավոր տոհմի զավակ չես»։

«Ես տեղն ու տեղս պարծանք եմ․ դե, շուտ, բեր կապան և ձեռնոցներս․ ես շուտ պիտի Պոխյոլա հասնեմ, գարեջուր խմեմ և հարսանեկան մեղր ուտեմ»։

Մայրը դարձյալ աղաչում է․

«Թեկուզ հազար տեսակ երգ էլ երգես, հազար տեսակ կախարդանք էլ անես, նրանց ձեռքից չես պրծնի․ նրանք չար, դաժան և խորամանկ են»։

Տղան անկոտրում էր․ այսպես պատասխանեց մորը․

«Ոչ, պիտի գնամ․ թող Պոխյոլայի բոլոր քաջերն իմ դեմ գան․ քամին ի՞նչ կտանի ժայռից։ Երբ մի տուն դատարկ է՝ մահը ի՞նչ կտանի այդ տանից ― ահա այդքան էլ պոխյոլեցիք կվերցնեն ինձնից։ Ես նրանց կախարդանքին կախարդանքով կպատասխանեմ․ նրանց խոսքերի դեմ էլ ունեմ իմ խոսքերը։ Դե՛, բե՛ր, սիրելի մայրիկ, բե՛ր իմ զգեստները»։

Եվ տղան հագավ երկաթապատ կապա, պողպատե քամար կապեց մեջքին, կողքից էլ կախեց թուրը՝ կաշվե պատյանի մեջ։ Հետո խոզանակով մազերը հարդարեց, ապա այն տվեց մորն ու ասաց․

«Պահիր այս խոզանակը, եթե ինձ որևէ դժբախտություն պատահի, այս խոզանակից արյուն կցայտի»։

Լեմմինկայնենը սահնակին լծեց ոսկե բաշով ձին, նստեց սահնակը, մտրակեց ձիուն և քշեց առաջ։

Գնաց մեկ օր, երկու օր, երրորդ օրը մոտեցավ Պոխյոլային։ Դյուցազնը այսպես խոսեց ինքն իր հետ։

«Իմ բազուկը զորավոր է, թուրս է

Վլ շատ կտրուկ է։ Ինձ օգնության հասե՛ք լեռների և գետերի ոգիներ․ օգնեցե՛ք անտառների հավերժահարսեր, օգնեցե՛ք ինձ՝ ինչպես հերոսին են օգնում իր բարեկամները․ օգնեցե՛ք, որ թշնամու թուրն ինձ չվնասի, նրանց չար նետերն ինձ չդիպչեն։ Եթե այս բոլորը քիչ է, ապա քեզ եմ դիմում, ո՜վ բարձրյալ Ուկկո, դու երկնքի տիրակալ․ տուր իմ բազկին և թրին ավելի զորություն, որ ես կարողանամ շատ թշնամիների ու կախարդների հաղթել»։

Վերջապես նա մտավ Պոխյոլայի մռայլ աշխարհի մի գյուղ։ Կանգնեց ներքևի փողոցի տներից մեկի առաջ և ձայն տվեց․

«Այս տան մեջ չկա՞ մեկը, որ օգնի հոգնած ճամփորդին սահնակից արձակել ձիուն»։

Պատասխանեց մի փոքրիկ տղա․

«Այստեղ այդպիսին չկա, գնա՛, հեռացիր մեր տանից»։

Լեմմինկայնենը ձին քշեց․ գնաց միջին փողոցը, մոտեցավ մի տան դռան և հարցրեց․

«Այս տանը չկա՞ մեկը, որ օգնի հոգնած ճամփորդին սահնակից արձակել ձիուն»։

Պատասխանեց վառարանի կողքը նստած մի ծեր կին․

«Ո՛նց չէ․ հենց քեզ էինք սպասում։ Ոչ թե մեկը, այլ հարյուրը կճարվի, որ քեզ նման անպիտանին այստեղից վռնդի եկածդ ճամփովը՝ նախքան արևը մայր կմտնի, նախքան գիշերը վրա կհասնի»։

«Այ թե ի՜նչ, ― ասաց ուրախ Լեմինկայնենը, ― թրիս հրաման կտայի, որ քեզ պատասխան տար, բայց չեմ ուզում ասածդ բանի տեղ դնել»։

Եվ էլի քշեց ձին և այս անգամ կանգնեց վերին փողոցի մի տան առաջ։ Էլ մարդու ձայն չտվեց, ինքն իր ձեռքով ձին արձակեց սահնակից, կապեց մի ծածկի տակ և մտավ բակը, բայց այնպես զգույշ ու կամաց, որ շներն էլ չիմացան նրա գալը։ Մոտեցավ լուսամուտին ու ներս նայեց։ Տեսնի, ի՜նչ տեսնի․ խրճիթը լիքն է մարդկանցով․ պատի մոտ նստել են կախարդ֊երգիչները, դռան մոտ գուշակողները, վառարանի վրա հմայողները, լուսամուտի մոտ հեքիմները։ Դրանց մեջ է նաև պառավ Լոուխին։ Եվ բոլորը երգում են կախարդական երգեր։

Ուրախ Լեմմինկայնենը այնքան գաղտագողի մտավ խրճիթը, որ ոչ ոք չիմացավ, թե ոնց բացվեց դուռը։ Ներս մտավ ու ասաց․

«Ամենալավ երգն էլ վերջ ունի․ իմաստուն բառեր ասելու համար շատ խոսքեր պետք չեն»։

Շփոթվեցին կախարդներն ու հեքիմները։ Իսկ ջադու Լոուխին վեր թռավ տեղից ու ասաց․

«Ես նրա համա՞ր իմ շանը մսով կերակրեցի, թարմ արյուն խմացրի, որպեսզի նա այսօր օտար մա՞րդ ներս թողնի։ Դու ի՞նչ հերոս ես, որ իմ շունը քո գալը չիմացավ, քեզ վրա չհարձակվեց»։

Այսպես պատասխանեց ուրախ Լեմմինկայնենը․

«Այնքան էլ հեշտ բան չէ, որ շունն ինձ վրա հաչի։ Ես այնքան թույլ չեմ, որ կատաղի շներն ինձ գզգզեն։ Ես շատ իմաստուն բաներ եմ սովորել իմ ծննդյան օրից։ Ես ամեն տեսակ փորձանքի կդիմանամ։ Երբ դեռ փոքր էի, մայրս ամառվա գիշերներին երեք անգամ էր լողացնում ինձ, իսկ աշնան գիշերներին՝ իննը անգամ։ Պապիցս իմաստություն ժառանգեցի, հորիցս երգեր սովորեցի, որպեսզի ուր էլ գնամ՝ երգերով ինձ պաշտպանեմ, որպեսզի տանը զորեղ լինեմ, իսկ օտարության մեջ կարողանամ հմայություններ անել»։

Եվ ուրախ Լեմմինկայնենը սկսեց երգել, երգեց հզոր, կախարդական երգեր։

Բոցեր ցայտեցին երկաթե զգեստներից, կայծեր ցայտեցին աչքերից։ Լսեցին նրա երգերը Պոխյոլացիք և ոչ ոք էլ չկարողացավ որևէ խոսք ասել․ Լեմմինկայնենը նրանց՝ Պոխյոլայի այդ չար մարդկանց քշեց այս ու այն կողմ․ որին վռնդեց դեպի խորշակից ծեծված դաշտերը, որին դեպի այն լճերը, ուր ձկներ չկային, որին էլ քար դարձրեց ու նետեց սարսափելի ջրվեժների հոսանքի տակ։

Նա կախարդեց և՛ հարուստներին, և՛ մեծերին ու փոքրերին․ միայն մի անպիտան փռնչոտ, զառամած հովվի նա ձեռք չտվեց։

Այդ չար ծերունին հարցրեց․

«Ով դու ուրախ Լեմմինկայնեն, բոլորին՝ մեծին թե փոքրին կախարդեցիր, այս ու այն կողմ ցրեցիր․ հապա ինչո՞ւ ինձ խնայեցիր»։

Այսպես պատասխանեց Լեմմինկայնենը․

«Քեզ խնայեցի, որովհետև դու մարդկանց մեջ ամենագարշելին ես․ երբ դու դեռ երիտասարդ էիր՝ ամենաչար հովիվն էիր։ Դաշտ եկող երեխաներին, լինեին տղա, թե աղջիկ, դու նրանց մոտենում էիր պիղծ մտքով ու պիղծ ձեռքերով։ Անասուններն իսկ քո ձեռքին տանջվում էին։ Դու ինքդ արդեն քո չարությամբ պատժված ես․ եղկելի ես ու զառամյալ․ մարդ իսկի քո երեսին էլ չի ուզում նայել․ դրանից էլ լավ պատի՞ժ»։

Շատ նեղացավ չար ծերունին։ Դուրս ելավ տանից, գնաց դաշտը և թաքնվեց Տոունելի գետի եզրին, պղտոր ջրերի մոտ, որ երբ Լեմմինկայնենը Պոխյոլաից տուն վերադառնա, նրանից վրեժը լուծի։


Ռունա ԺԳ

Լեմմինկայնենը խնդրում է Պոխյոլայի տիրուհու աղջկա ձեռքը


Եվ ահա՛ ուրախ Լեմմինկայնենը դիմեց Պոխյոլայի տիրուհուն․

«Ես եկա, որ դու քո ամենագեղեցիկ աղջկան ինձ կնության տաս»։

Լոուխին այսպես պատասխանեց․

«Ես քեզ աղջիկ չեմ տա, ոչ գեղեցիկը, ոչ էլ եթե տգեղն ունենայի․ դու արդեն վաղուց կին ունես»։

Լեմմինկայնենը պատասխանեց․

«Կյուլլիկկիին ես տանից վռնդեցի․ նա գնում էր ուրիշների տունը՝ երգում ու պարում։ Այստեղից ուզում եմ ավելի լավ հարսնացու տանել։ Տուր ինձ քո սիրունիկ, գեղեցիկ գանգուրներով աղջկան։»։

Լոուխին պատասխանեց․

«Երբեք իմ աղջիկը հասարակ մարդու չեմ տա։ Եթե ուզում ես իմ սիրելի աղջկա հետ ամուսնաալ, ապա կարո՞ղ ես ինձ համար բռնել այն արագավազ մեծ եղջերուն, որն ապրում է Հիյսիի անտառում»։

Լեմմինկայնենը առանց երկար մտածելու ասաց, որ այո՛, անպայման կբռնի մեծ եղջերուն․ դրա համար ամեն ինչ ունի՝ սուր, նետ, լարված աղեղ էլ ունի, միայն դահուկ չունի։

Լեմմինկայնենը գնաց դահուկ սարքող վարպետի՝ Լոուլիկկիի մոտ և խնդրեց․

«Ով դու լապլանդացի վարպետ, սարքիր ինձ համար ամենալավ դահուկները, ես գնում եմ հեռվում փռված Հիյսիի անտառը որ բռնեմ մեծ եղջերուն»։

Վարպետը գլուխն օրորեց․

«Մի գնա, ուրախ Լեմմինկայնեն, մի գնա Հիյսիի անտառը, իզուր տեղը մի ընկնի եղջերուի ետևից․ նրան չես կարողանա բռնել, շատ֊շատ փթած քոթուկ կընկնի ձեռքդ»։

Կտրիճ տղան ասաց․

«Դու միայն ինձ համար ամուր դահուկներ սարքիր, որի տակը շատ ողորկ լինի և ես կբռնեմ Մեծ եղջերուն»։

Եվ վարպետն սկսեց աշխատել․ գիշերն աշխատեց՝ աջ կողմի դահուկը պատրաստեց, ցերեկն էլ ձախ կողմինը․ փայտերը լավ հղկեց, օղակներն էլ տեղը֊տեղին։ Իհարկե իր աշխատանքի արժեքն էլ լավ գնահատեց․ ամեն մեկ դահուկի համար ջրասամբույրի մորթի ուզեց, ամեն մեկ օղակի համար էլ աղվեսի մորթի։

Լյուոլիկկին դահուկները յուղեց և ասաց․

«Կա՞ աշխարհում այնպիսի հերոս, որ արժանի լինի այս հրաշալի դահուկներով որսի գնալ»։

«Ես այդ հերոսն եմ», ― ասաց Լեմմինկայնենը և ոտքերին հարմարեցնելով դահուկները ելավ դաշտ ու դուրան․ սահելով ճերմակ ձյունի վրայով, երգեց․

«Ամբողջ աշխարհում, այս երկնքի տակ, անտառի խորքում չի լինի ոչ մի չորքոտանի, որին չկարողանա հասնել ու բռնել փառապանծ Կալեվալայի որդին, երիտասարդ Լեմմինկայնենը»։

Չար Հիյսին լսեց հերոսի երգը և ծիծաղեց․

«Ինչքան կուզե, թող արագ սահի Կալեվալայի որդին, ցրտից կսառչի, բայց ձեռքը բան չի ընկնի»։

Եվ բաց թողեց արագավազ Մեծ եղջերուին։

Եղջերուն սրընթաց անցնում էր Պոխյոլայի դաշտերով ու անտառներով։ Լեմմինկայնենը սուրաց նրա ետևից, դահուկներից կայծեր էին ցայտում, ձողերից գոլորշի էր բարձրանում։

Եվ հանկարծ Լեմմինկայնենը լսեց, որ Պոխյոլայի հեռավոր մի գյուղից լսվում են շների վնգստոց, երեխաների ճիչ, պառավների լաց ու կոծ։

Հերոսը թափն ուժեղացրեց․ քշեց հասավ այդ գյուղը, հարցրեց․

«Ի՞նչ փորձանք է եկել ձեր գլխին, որ այդպես վնգստում են շները, ճչում են երեխաները, պառավներն էլ այդպես դառն ողբում են»։

Գյուղացիք պատասխանեցին․

«Նրա համար են շները վնգստում, երեխաները ճչում, մեծերը ողբում, որովհետև այստեղով անցավ Հիյսիի արագավազ եղջերուն։ Իսկ որտեղից անցնում է այդ Մեծ եղջերուն այնտեղ մի փորձանք է գալիս մարդկանց գլխին։ Այդ եղջերուն շուռ տվեց մեր ջրերով լիքը տակառները, կրակի մեջ թափեց մեր կերակուրները․ մնացինք ծարավ ու քաղցած»։

Ուրախ Լեմմինկայնենը ասաց․

«Դարդ միք անի, շուտով ես այդ եղջերուին կբռնեմ և ձեզ բոլորիդ համար ուտելիք կլինի․ միայն թե լավ մաքրեցեք պուտուկները, երեխաները թող տաշեղներ հավաքեն, պառավներն էլ թող օջախները թեժացնեն»։

Լեմմինկայնեն ավելի ուժով հենվեց դահուկների ու ձողերի վրա ու քշեց եղջերուի հետևից։

Դեռ մեկ քայլ չէր արել, որ գյուղացիների աչքից կորավ, երկրորդ քայլին արդեն ձայնը չէր լսվում, երրորդ քայլին արդեն հասավ Մեծ եղջերուին և թափով թռավ նրա մեջքին։

Հետո արդեն Լեմմինկայնենը Մեծ եղջերուին կապկպեց կաղնու ճյուղերից հյուսած պարանով, պարանն էլ կապեց թխկենու ցցից։

Հիյսիի Մեծ եղջերուն փրփրեց֊կատաղեց, կաղնու ճյուղերից հյուսած պարանը կտրեց, թխկենու ամուր ցիցը ջարդեց և մի ոստյունով թռավ՝ սուրաց առաջ։

Շատ զայրացավ Լեմմինկայնենը, փորձեց հասնել որսի ետևից, բայց դեռ մեկ քայլ չէր արել, որ դահուկների կաշեփոկերը կտրվեցին, ձողերը ջարդվեցին։ Տղան նայեց, տեսավ եղջերուն արդեն անցավ անտառի թավուտները, հասավ դաշտերը և այնպես արագ էր սլանում, որ ականթոթափ արդեն կորավ հերոսի աչքի առջևից։

Գլուխը կախեց հերոսը և այսպես խոսեց․

«Թող ոչ ոք իր կյանքում չփորձի Հիյսիի անտառում Մեծ եղջերուին բռնել, ինչպես ես անբախտս փորձեցի։ Դահուկներս ջարդեցի, ձողերս կոտրեցի, բայց նպատակիս չհասա»։








  1. Օսմոյնեն, Կալեվայնեն, Ուվանտոլայնեն, Սուվանտոլայնեն, ― երգասաց Վեյնեմեյնենի տարբեր անուններն են։